Stian Oen

Bloggpause

2010-05-18T11:01:00.004+02:00

Eg hadde når sant skal seiast eigentleg tenkt å leggje ned bloggen, men det verka for ugjenkalleleg til at eg fekk meg til å gjere det. Difor vert det med ein bloggpause i fyrste omgang. Tida får vise om det berre vert mellombels. Men i mellomtida (eller kva det no vert) er det sjølvsagt berre å lese alle dei tidlegare innlegga mine på nytt att!

På flyttefot

2010-05-15T15:42:00.004+02:00

Av grunnar eg ikkje sjølv rår over har eg mellombels måtte busetje meg på Frogner i nokre veker. Ikkje sånn å forstå at eg ikkje likar meg på Frogner; her er det både fint og hyggeleg. Men eg skulle jo helst ha budd heime hjå meg sjølv.

Den ufriviljuge flytteturen min har samstundes fått meg til å endå ein gong tenkje over det store paradokset som ligg i dei geografiske skilnadane i Oslo: Berre ved den vetle flytteturen min frå St. Hanshaugen til Frogner har eg hamna i eit strok der folk lever fleire år lenger. Hadde eg derimot teke turen til nabobydelane mine i aust, ville eg brått ha hamna mellom folk som har utsikter til å leve meir enn ti år kortare enn her eg er no, på beste vestkant.

Slik er det i mine auge ingen grunn til at det skal vere. Men likevel har det etter kvart vore slik særs lenge. Og det er ikkje utsiktar til at det skal endre på seg. Med mindre det skjer endringar som monnar.

Og slike endringar bør kome. Det vil krevje eit enormt løft. Men det er i mine auge naudsynt skal den største utfordringa hovudstaden står andsynes kunne løysast: Levekårskløfta mellom aust og vest i byen. Og eit slikt løft vil opplagt ikkje kome om dei mørkeblå får halde fram i byrådskontora.

Tid til å vente?

2010-05-12T14:32:00.001+02:00

Tidlegare stortingsrepresentant Marie Lovise Widnes meldte seg for kort tid attende ut or SV. Grunngjevinga er den etter kvart så velkjente: Det gjer vondt når SV stør norsk krigsdeltaking i Afghanistan; partiet frontar ikkje sentrale standpunkt; skuleringa er for dårleg og partikulturen vanskeleg å kjenne att.

Den som har vitja denne bloggen tidlegare, veit at eg er samd i mange av synspunkta til Widnes. Men diverre fører ikkje det at slike ting vert sagt til noko ordskifte å snakke om i partiet. Det kan på det næraste verke som om dei med sentrale posisjonar kroar seg og tenkjer at ”berre me heldt ut til me er ute or regjeringa skal me nok få teke offensive grep att”.

Og dét er slett ikkje dumt tenkt. At parti har attendegong i posisjon og så nyttar tida i opposisjon etterpå til å kome på beina att er slett ikkje eit ukjent fenomen.

Likevel trur eg dei som no har ei slik tilnærming forreknar seg. For det er slett ikkje tilfeldig kven som no gjer som Widnes, og takkar for seg. Og det er heller ikkje tilfeldig kven som vert verande. Og skal SV makte å komme opp or kneståande i næraste framtid vil det vere bruk for heile breidda i partiet. Difor trur eg det no er avgjerande med grep som sikrar at avskallinga ikkje heldt fram.

Uføreeksplosjon?

2010-05-10T10:38:00.003+02:00

Både politikarar og kommentatorar meiner veksten i talet på uføre eksploderer, og ser på kva som kan gjerast med utfordringa. Det er eigentleg eit merkeleg skodespel å observere.

For ingen kan påstå at talet på uføre her i landet kjem som noko stor overrasking. Dette er grundig utgreia og framskrive ved ei heil rekkje høve. Og sanninga er at me faktisk ligg litt etter i utviklinga i talet på uføre her i landet enn kva til dømes Pensjonskommisjonen låg til grunn då dei laga utgreiinga si frå 2001 til 2004. I år rekna til dømes Pensjonskommisjonen med at me ville ha 365.000 uførepensjonistar, utan at det den gongen vart snakka om nokon eksplosjon. No sit me med fasiten, som viser oss at talet ved inngangen til året faktisk var over 20.000 lågare enn kva Pensjonskommisjonen trudde det ville verte.

Også i mine auge er det særs viktig å gje fleire av dei som kan verte uføre høve til å staden halde fram i jobb. Men det får me til fyrst og fremst ved å fokusere på tilhøva i arbeidslivet som gjer at folk ikkje maktar å vere der. Vert tersklane for å ta del i arbeidslivet lågare, vil det truleg vere nettopp ein del av dei som i dag vert uførepensjonistar som i staden kan halde fram i jobb.

Misforstått om NAV-avgong

2010-05-06T13:26:00.002+02:00

Einskilde av reaksjonane etter at NAV-direktør Tor Saglie på tysdag varsla at han ikkje tek ein ny åremålsperiode som leiar for arbeids- og velferdsforvaltninga her i landet, har handla om at det er på høg tid at han går av. Det meiner eg er ein totalt misforstått reaksjon. At det har vore store vanskar og utfordringar knytt til gjennomføringa av NAV-reformen er opplagt for alle som har opna ei avis dei siste åra. At desse vanskane og utfordringane hadde vore mindre eller ville vorte betre løyst om ikkje Saglie sat i sjefsstolen, er langt frå like opplagt.

For eigen del meiner eg Saglie har gjort ein særs solid innsats både når det gjeldt oppgåva med å gjennomføre NAV-reformen, og også med å få det nye innhaldet i arbeids- og velferdsordningane våre på plass. At dette har vore særs krevjande utfordringar er ikkje å ta for hardt i. Men så var ikkje det som i dag er NAV akkurat noko suksesshistorie frå ende til annan før reformgjennomføringa starta heller…

Det er enkelt å rope etter ny leiing når ting ikkje går som det skal. Ofte litt for enkelt. Når det gjeldt NAV-reformen er eg overtydd om at det ikkje er leiarskapet i reformgjennomføringa som har vore problemet, men for låge løyvingar, einskilde uheldige reformgrep, og også uklare og urealistiske forventingar.

Reinsing av gasskraft

2010-05-03T13:35:00.003+02:00

Fyrst var det full utsleppsreins frå dag 1. Så var det utsleppsreins frå 2014. No vert det kanskje reinsing av utsleppa ein gong i framtida, om me får det til. For det er visst veldig, veldig vanskeleg.

Ein av dei viktigaste SV-sigarane i den fyrste Soria Moria-erklæringa – reinsing av all gasskraft - er dermed grundig parkert. Det er trist. Fyrst og fremst for miljøet. Men også for SV, og alle som meiner me skal setje kampen for miljøet i fremste rekkje. Kva som er grunnen til at det har gått slik det har gått vert litt for mykje fri spekulasjon til at eg gjev meg i kast med dén øvinga. Men heilt klårt er det diverre at det ikkje har lukkas å få gjennomslag innanfor Regjeringa for ein så radikal miljøpolitikk som det reinsing av all CO2-utslepp frå gasskraft i Noreg inneber.

I tillegg har den heller ugreie skjebna SV sine miljøpolitiske ambisjonar har lide i regjeringssamarbeidet synleggjort endå ein ting: Ein siger er ikkje vunnen berre han er festa på papiret. Han må også kjempast gjennom i praktisk politikk, dag for dag, time for time. Skal det vere kva Ap meiner er mogeleg og realistisk som får vere styrande, vil SV aldri få særskilt gjennomslag. Kampen om reinsing av gasskrafta er diverre eit godt døme på dét.

Kvar er du no, Trine Skei Grande?

2010-04-29T13:32:00.003+02:00

For nokre månadar attende tok Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon (FFO) til orde for eit eige NAV-ombud, for å tryggje NAV-brukarane sin rettstryggleik. Venstre-leiar Trine Skei Grande støtta ikkje framlegget: ”Jeg er av den oppfatning at det er jeg som er ombud”, uttalte ho i ei stortingshøyring kor framlegget vart drøfta.

Ja vel. Og kvar er så Skei Grande i dag? Dagbladet melder om at ein NAV-brukar, Nina Th. Thorsen, nyleg måtte ta til saman nesten 40 telefonar for å få avklart at ho faktisk hadde rett – og NAV hadde feil – i ei sak som omhandlar kor mykje pengar tusenvis NAV-brukarar har rett på. Hadde Skei Grande verkeleg vore ombudet ho sjølv meiner ho er, ville vel neppe saka ha måtte gått så mange rundar og teke så lang tid før ho var løyst?

Venstre-leiaren skal sjølvsagt få sjå på seg sjølv som ombud så mykje ho vil for meg. Men at ho ikkje strekk til i rolla er, for å seie det forsiktig, nokså opplagt. Det trengs nok fleire enn Skei Grande for å ta tak i utfordringane brukarane støyter på i møtet med NAV.

Difor håpar eg også Venstre no kan stikke fingeren i jorda, og innsjå at eit eige NAV-ombud er naudsynt. Om ikkje håpar eg Venstre-leiaren frametter vil leve meir opp til programerklæringa ho kom med i stortingshøyringa for nokre månadar attende enn ho har gjort til no…

Er suksessformelen funnen?

2010-04-28T09:42:00.004+02:00

Knut Kjelstadli peikar i ein særs god kronikk i Klassekampen i går på ein del forhold i SV han ikkje er nøgd med. Knut skriv mellom anna at det er ei haldning i partiet som går ut på at ”dersom ingen kritiske røster finnes, vil alt gå så meget bedre”. I mine auge peikar Knut her på den kan hende aller mest alvorlege feilen som er vorte gjort av SV i samband med regjeringsdeltakinga: Det vert utelukkande sett på som positivt at partiet fullt og heilt står bak og sluttar opp om kompromissa og avgjerdene som fyljer av regjeringssamarbeidet.

Det heilt grunnleggjande problemet med ei slik tilnærming er at SV truleg har eit særs stort veljarpotensiale mellom folk på venstresida som slett ikkje er jublande glade for ei kvar regjeringsavgjerd. Å forklare desse at dei eigentleg bør vere nøgde er ikkje opplagt ein suksessformel.

Derimot trur eg mange av desse veljarane ville ha vorte verande i SV om dei opplevde at det også fantes folk i partiapparatet som ope og frimodig ytra kritiske synspunkt i samband med kompromiss SV må vere med på som regjeringsparti. Slik ville det vorte synleggjort at ein høyrer heime i partiet også om – eller trass i at - ein ikkje alltid er i jubelmodus. Dét er det nok diverre mange som tvilar på slik det er i dag.

Frp-sak nr. 1

2010-04-24T12:28:00.002+02:00

Eg er ikkje mellom dei som meiner det er viktigare å ”stogge” FrP enn dei andre borgarlege partia. Noko Frp-kode har eg aldri kjent trongen etter å knekkje. Eg meiner rett og slett Frp skal møtast som eit kvart anna politisk parti. Og nett i eit slikt perspektiv meiner eg det er uhyre spesielt kor stor merksemd og vekt spørsmålet om bompengar no får i partiet.

At bompengar kan vere sure kroner å betale forstår eg sjølvsagt. Men er det verkeleg ei sak som fortener å verte gjort til hovudsak i nokon samanheng, av noko parti?

Frp meiner etter kva eg har forstått at dei sjølve er best på mange saker, til dømes forholda for eldre og minstepensjonistar, helse og omsorg, og sjølvsagt også på integreringspolitikk. Men ingen av desse samfunnsspørsmåla når altså heilt opp: Når det er snakk om bompengar meiner faktisk einskilde høgareståande tillitsvalde i partiet at dei som ikkje er bokstavtru mot partiprogrammet skal kastast ut av partiet. Ingen tvil om kva som er den verkeleg viktige Frp-saka, altså.

Og det seier også litt om kven Frp fyrst og fremst bryr seg om: Folk i bil, med omsut fyrst og fremst for si eiga lommebok. Eg kan jo ta feil, men eg hugsar faktisk ikkje å ha sett nett dén gruppa på listene over såkalla ”svake grupper” før…

Lære av SF?

2010-04-21T09:57:00.007+02:00

Danske Sosialistisk Folkeparti (SF) har lenge gjort det skarpt på meiningsmålingane. Mange trur dette fyrst og fremst kjem av den tøffe linja SF har dyrka i det integreringspolitiske ordskifte. SF-leiar Villy Søvndal uttalte til dømes for ei tid attende om ein del muslimar at dei burde ”gå ad helvede til”.

Einskilde i SV trur nok at me på venstresida her i Norge har mykje å hente på å fylje SF sitt døme. Ikkje minst ordskifte i Oslo SV i forkant av fylkeslaget sitt årsmøte førre månad synleggjorde dét.

Eg skal vere forsiktig med å meine for sikkert i kor stor grad SVarar som no ser til SF fyrst og fremst gjer det av di dei ynskjer seg høgare oppslutnad, eller om dei fyrst og fremst ynskjer ein strammare integreringspolitikk. Derimot er eg overtydd om at det ikkje er ved å fylje SF sitt døme at SV kan stige på meiningsmålingane.

For det fyrste er SF i opposisjon. For det andre er SF eit parti som tradisjonelt har lagt lenger til høgre i den politiske landskapen enn SV. For det tredje har flyktninge- og integreringspolitikken i Danmark i årevis vore utforma på høgresida sine premissar. Og for det fjerde korkje kan eller bør SV konkurrere med andre parti i å vere tøffast mot folk med annan hudfarge.

Meir oljeboring?

2010-04-19T10:28:00.003+02:00

SVarar og andre som sit omsynet til miljøet høgt vert i ordskifte om oljeutvinningstempo og utvinningsgrad innimellom freista latterleggjort, av di me i regelen så sterkt ynskjer å nytte av dei pengane me samstundes slett ikkje ynskjer å hente opp frå jorda under havet. Men eigentleg er jo det minst like stor grunn til å le litt av dei i motsett ende: Det er jo mellom dei som sterkast tek til orde for å hente opp olja, og å omsetje den i pengar, at me også finn dei som tydelegast åtvarar mot for mykje bruk av oljepengane! Det er, for å seie det forsiktig, eit paradoks.

Eg har i alle høve vanskeleg for å forstå at det så opplagt er meir meiningsfylt å hente enorme pengesummar ut av ikkje-fornybare naturressursar, når det einaste me gjer med dei er å plassere dei i storkapital. Då må det vere minst like fornuftig å la olja verte liggande der den er minst i nokre tiår til.

Så kan ein jo sjølvsagt hevde, slik mange gjer, at olja slett ikkje treng vere like mykje verdt om nokre tiår som det den er i dag. Og det er jo sjølvsagt riktig. Men så har me jo ikkje akkurat garantiar for at verdipapir i internasjonale storselskap vil vere like mykje verdt om nokre tiår heller.

Eit særs dårleg framlegg

2010-04-16T13:44:00.002+02:00

I går representerte eg Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon (FFO) i ei stortingshøyring om levealdersjustering av alderspensjonane for uføre. Regjeringa ynskjer at levealdersjustering – at pensjonsutbetalingane vert lågare for den einskilde dersom alderskullet han eller ho tilhøyrer viser seg å leve lenger enn ein fyrst trudde – også skal gjelde for personar som vert alderspensjonistar etter fyrst å ha vore uførepensjonistar.

Det er eit særs dårleg framlegg. For folk i arbeid som har helsa i orden vil det i prinsippet vere mogeleg å jobbe litt lenger for å ”kompensere” for den summen alderspensjonen eventuelt vert redusert med som fylje av levealdersjustering. Eit slikt høve vil sjølvsagt ikkje uførepensjonistar ha. I tillegg kjem det at ein uførepensjonist gjerne vil få ein lågare alderspensjon enn kva ein som går direkte frå arbeid til alderspensjon vil få. Det har å gjere med at mange gjerne tener meir mot slutten av arbeidskarrieren enn i dei fyrste åra.

Regjeringa sitt framlegg vil såleis råke hardast dei som allereie kjem dårleg ut levekårsmessig. Skilnadane mellom folk vil auke. Og det vil vere dei som har dårleg helse og sterkt avgrensa høve til å ta del i arbeidslivet som vil få svi aller mest.

Regjeringa har lova å kjempe mot fattigdomen. Å innføre levealdersjustering også for uføre er i røynda å skape meir fattigdom. Det bør Stortinget difor no seie nei til å gjere.

Raudgrøn framtid?

2010-04-13T17:05:00.005+02:00

Høgre stig som ein rakett på meiningsmålingane om dagen. Hovudforklaringa på dét trur eg er å finne langt utanfor partiet, i regjeringskvartala. Eg er rett nok ikkje mellom dei som legg altfor stor vekt på at det vert fremja få saker for Stortinget denne sesjonen, eller at dei tre regjeringspartia er usamde om mykje: Det må alltid arbeidast med sakene før dei kan leggjast fram, og ei kvar regjering har gode og mindre gode dagar.

Derimot trur eg dei som har peika på at det er lite ved det Regjeringa heldt på med om dagen som begeistrar folk flest har eit viktig poeng. Det kan seiast mykje om den raudgrøne regjeringa sine fyrste fire år, men at den bevegde Noreg lenger mot venstre er det liten tvil om. Kva retning det går i no er det litt vanskelegare å verte klok på. Det einaste som er sikkert er at tempoet er lågt.

Ap kan fint nøye seg med å administrere. Det har partiet gjort i lange periodar før, utan å miste veljarar på dét. Det same gjeldt nok korkje for SV eller Sp. Her må det visast fram eit prosjekt og ei retning dersom veljarane skal gje partia fornya tillit. Og det bør ein faktisk også i Ap sjå seg tente med. I alle høve om partiet framleis ynskjer raudgrøn politikk.

Kvalitetstid - Ikkje for politikarar?

2010-04-10T14:23:00.002+02:00

Den danske utanriksministeren får no knallhard kritikk frå fleire hald, av di ho reiste på ferie med familien i staden for å ta del på eit viktig møte med mellom anna USA-utanriksminister Hillary Clinton. Vår eigen utanriksminister har – indirekte, rett nok – slutta seg til kritikken, ved å seie noko liknande ikkje ville vore aktuelt for han.

Eg synes eigentleg det er litt trist. Dei aller, aller fleste av oss ville forhåpentlegvis prioritert ein god påskeferie saman med familie og vener i staden for å møte eit koppel utanriksministarar. Det er sjølvsagt ei viktig oppgåve for ein kvar statsråd å fremje regjeringa sin politikk andsynes andre samfunnsaktørar, nasjonalt så vel som internasjonalt. Men å krevje at ein på eit kvart tidspunkt skal prioritere vekk familie og venar for å gjere jobben sin, svekkjar i mine auge den menneskelege dimensjonen ved politikken.

Eg har mange, mange hundre timar bak meg som deltakar på ulike politiske møte. Og eg skal villig vedgå: Mange gongar har eg hatt mykje meir lyst til å i staden sjå ein film, grille i parken, gå på date, ta ei øl med gode venar, eller rett og slett sløve i sofaen. Er eg dermed ein dårlegare tillits- og folkevald enn dei som elskar kvart sekund dei får lov til å diskutere saks- og møtepapir? Eg håpar verkeleg ikkje det.

Meir rettvis skattepolitikk på veg

2010-04-08T18:06:00.003+02:00

Då Per Kristian Foss var finansminister og Høgre styrte landet fant den dåverande regjeringa ut at minstefrådraget skulle vere høgare for lønsinntekter enn for pensjonsinntekter. Grunngjevinga var at det må løne seg å arbeide. Konsekvensen var derimot - sjølvsagt - at ein del alders- og uførepensjonistar fekk lågare inntekt etter skatt.

No har Finansdepartementet teke eit høgst prisverdig fyrste steg på vegen mot å få fjerna denne urettvisa: I eit nyleg utsendt høyringsframlegg går departementet inn for at prosentsatsen for minstefrådraga igjen bør verte lik, same om ein har pensjons- eller lønsinntekt. Rett nok ynskjer departementet framleis at sjølve kronebeløpet som kan trekkjast frå før skatt skal vere høgare for lønsinntekter, noko eg er usamd i. Men litt av urettvisa vert like fullt fjerna dersom prosentsatsen vert den same, slik departementet altså ynskjer.

Eg er samd i at det skal løne seg å arbeide. Men når dette argumentet vert nytta for å svekkje ordningar som dei som allereie tener dårleg nyt godt av, trur eg ein må ha misforstått: Folk vert ikkje meir arbeidsviljuge av å få endå dårlegare råd enn dei allereie har. Derimot får dei – innlysande nok – endå dårlegare levekår. Det er dårleg skattepolitikk. Det er dårleg fattigdomspolitikk. Og det er dårleg utjamningspolitikk. Finansdepartementet fortener difor ros for å no ha starta arbeidet med å endre regelverket på dette feltet.

Elektroniske val?

2010-04-04T15:17:00.002+02:00

Regjeringa opnar no for forsøk med elektronisk røystegjevnad, noko eg meiner er på høg tid. At det i framtida vil verte mogeleg å gjere borgarplikta si også via PC er rimeleg opplagt. Å teste dette skikkeleg ut er såleis viktig. Difor er eg temmeleg overraska over dei mange negative synspunkta som har kome fram omkring prosjektet. Elektronisk røystegjeving opnar i fylje mange både for useriøs røystegjeving, handel med røyster og datainnbrott for å manipulere med røystene, for å nemne nokre av dei viktigaste innvendingane.

Det paradoksale er at det så vidt eg kan sjå ikkje er noko av det det vert peika på som potensielle problem ved elektronisk røystegjeving, som ikkje i prinsippet er like store problem ved måten me røyster på i dag. Røyster kan kjøpast også om dei er på papir. 16-åringar kan ha det mykje gøy på valdagen sjølv om dei ikkje skal røyste på PC. Og for dei aller fleste av oss er det faktisk enklare å bryte oss inn i eit vallokale reint fysisk, enn å bryte oss inn og skape uorden i eit sikra IKT-system.

Men det kan sjølvsagt skje mange feil også ved elektronisk røystegjeving. Men vil ein vere heilt 100 prosent sikre på å unngå feil og manglar i val finns det eigentleg berre éin sikker metode: Å ikkje halde val i det heile.

Samarbeidshøgre?

2010-03-31T14:38:00.003+02:00

Den siste rogalandsmålinga viser at Høgre gjer det særs bra i oljefylket. Årsakene er sikkert fleire, men Høgre si sterke stilling i Stavanger er nok heilt sikkert ei av dei viktigaste. Og det synleggjer noko me også ser i Oslo: Eit Høgre som – når dei er i posisjon – ynskjer å stå fram som eit breitt, inviterande og samarbeidande parti. Og som langt på veg lukkas med å få med seg dei andre partia på samarbeidsinvittane sine. Og som sjølve gagnar på det, i form av auka oppslutnad frå veljarane.

Problemet er at Høgre ikkje berre ynskjer breitt samarbeid for å vere hyggelege. Dei ynskjer sjølvsagt også å samarbeide for å få gjennomslag for politikken sin.

Når dei andre partia – om det er i Oslo eller Stavanger – hiv seg på samarbeidsinvittane frå Høgre, er dei såleis difor med på å dekkje over dei grunnleggjande skiljelinjene som finns i samfunnet. Og som Høgre ikkje nett er dei fremste pådrivarane for å få fram.

I Oslo ser me det tydeleg: Høgrebyrådar som ikkje går med på at det finns skilnadar i hovudstaden, eit mørkeblått byråd som rett og slett ikkje er interesserte i å lage like gode tilbod over heile byen, og som pushar privatisering og konkurranseutsetjing på stadig fleire område. Samarbeidsinvittar frå den kanten burde det difor vere rimeleg enkelt å takke nei til.

Momentum?

2010-03-27T14:43:00.002+01:00

For nokre år attende las eg Hillary Clinton sin sjølvbiografi. Det var når sant skal seiast ei krevande øving, og tankane gjekk meir enn ein gong attende til Gro Harlem Brundtland sin tobindsvariant i sjangeren. Men éin ting står tydeleg att frå Clinton sin biografi: Ordet ”momentum”, som må vere nemnt eit par hundre gongar i boka.

Clinton er nemlig særs, særs oppteken av å heile tida ha eit fast grep om samfunnsagendaen, eller om dagsorden for kva som skjer i samfunnet. Å ha eit slikt grep – eller å ha momentum – er avgjerande viktig for å i sin tur få gjennomslag, og å ha styringa med utviklinga i samfunnet, meiner Clinton. Og det er det enkelte å vere samd med ho i.

I så måte fekk eg beint fram ei litt merkeleg kjensle då eg som vanleg tok ein sving innom SV si heimeside i går. Der var (og er framleis) hovudoppslaget at SV stør at kyrkja sjølv må få avgjere kor preses skal ha hovudsete. I og for seg eit greitt synspunkt. Men når det er dette partiet kommuniserer ut same dag som Regjeringa går inn for å ta i bruk dei mobile gasskraftverka, vert det i mine auge altså litt merkeleg.

Eit døme på å ha momentum er det i alle høve ikkje. Snarare eit døme på manglande sprut…

Kven skal leie SV?

2010-03-25T10:30:00.003+01:00

Dagbladet spekulerar i dag på om det er duka for leiarskifte i SV neste år. Avisa gjer også greie for at det i så fall er Heikki Holmås, Audun Lysbakken, Bård Vegar Solhjell og Inga Marte Thorkildsen som er aktuelle arvtakarar etter Kristin Halvorsen. Dei er alle godt skodde. Men dei bør også alle i mine auge vente endå nokre år før dei eventuelt skal leie SV.

Eg meiner difor det bør sjåast etter andre kandidatar, som kan ta over leiinga av SV på ein offensiv måte, utan at partiet samstundes må gjennom både eit for tidleg gjennomført generasjonsskifte og ein opprivande leiarstrid.

I mine auge peikar éin person seg klårt ut: Mangeårig stortingsrepresentant Karin Andersen frå Hedmark.

Andersen har eit sterkt og ekte engasjement for dei svakaste i samfunnet, og vert difor også lytta til av folk som elles ikkje har mykje til overs for politikarar. Men heller ikkje folk øvst ved bordet brukar vere i tvil om at ho meiner det ho seier, og vil stå knallhardt på for å få det gjennomført. I tillegg har ho mediatekke, og er så vidt eg kan forstå godt likt i heile partiet. Eg veit det ikkje, men vil tru ho ikkje sjølv har tenkt på å verte leiar i SV. Den tanken bør i mine auge både ho og andre partikameratar byrje tenkje.

Framtid for venstresida?

2010-03-23T11:07:00.003+01:00

Det kan sjå ut som om ein debatt om venstresida sine vegval for framtida er under oppsegling. I lesarbrevspaltene til Klassekampen rasar framleis ordskifte etter at det vart stilt høgst rimelege spørsmål kring partiet Raudt sine framtidsutsikter. I Dagsavisen tok Arne Strand på laurdag til orde for at Ap og SV bør slå seg saman.

Interessante diskusjonar, sjølvsagt. Men hadde det ikkje vore ein idé å løfte blikket litt, og i staden sett litt meir over mot dei som sluttar opp om partia på høgresida, og kvifor dei gjer det? I mine auge er det ingen som helst grunn til at til dømes store delar av FrP sitt veljargrunnlag skal stø opp om ein politikk for meir privatisering og nedbygging av offentleg sektor. Eller; ingen annan grunn enn at mange av FrP sine veljarar ikkje ser alternative partival på venstresida om dagen.

Det er litt trist når Raudt ser det som si fremste oppgåve å fråvriste SV for veljarar; SV trur det på det næraste er lovmessig at det berre er grunna misnøgde Ap-veljarar oppslutnaden kan aukast, medan Ap jamnleg sonderar terrenget for samarbeid med både Venstre og KrF for vere sikre på å få halde fram i regjeringskontora. Kvar er eigentleg ambisjonane om å vinne fleire veljarar for venstresida sin politikk? Enkle å få auge på er dei definitivt ikkje.

Vinnarsak for kven?

2010-03-20T15:20:00.002+01:00

Carl I. Hagen lanserer seg sjølv som ny Osloordførar over heile fyrstesida til Dagens Næringsliv i dag. Med tanke på kva som har vore Hagen og FrP sitt favorittema nr. 1 i gjentekne valkampar, vert Oslo Ap sitt utspel frå i går om at valkampen neste år skal vinnast på integreringspolitikken nokså merkeleg.

Kva som får Ap – og for så vidt også ein del i SV – til å tru at valkampar kan vinnast for venstresida med integreringspolitikk som hovudfokus, er for meg eit mysterium. Integreringspolitikken må alltid kome som ein konsekvens av politikkutfordringar kor integreringsproblematikken er relevant. Om me gjer det motsett – snakkar om arbeid, utdanning, helse, levekår, bustad m.m. med integrering som utgangspunkt – gjer me mest av alt menneskje med etnisk minoritetsbakgrunn til eit problem.

Og problem finns det nok av krefter som ynskjer å framstille etniske minoritetar som. For det er der røystene kan hentast på dét politikkområdet. Ikkje ved å snakke innsiktsfullt og seriøst om status og utfordringar. Diverre. Ein ”integreringsvalkamp” ligg difor landskapet ope for Frp og framleis mørkeblått styre i hovudstaden.

Integreringspolitikken kan i staden adresserast særs godt ved å gripe tak i den verkelege hovudutfordringa i Oslo, som råkar både etniske minoritetar og andre: At Oslo er ein klassedelt by. Fordelen er at ein då ikkje berre snakkar om integrering, men derimot heile tida snakkar om fordeling.

Samfunnsøkonomisk lønsamt

2010-03-18T11:17:00.007+01:00

SSB avdekka tidlegare denne veka at heile 70.000 funksjonshemma utanfor arbeidslivet gjerne skulle vore i jobb. Det kan det skrivast mykje om. Men denne gongen konsentrerer eg meg om samfunnsøkonomien i det:

Dei 70.000 er i dag stort sett alle på ein eller annan offentleg stønad. Då er det rimeleg å gå ut frå at den gjennomsnittlege inntekta deira er på rundt 200.000 i året. Også av offentlege stønadar vert det betalt skatt. Eg legg til grunn at dei 70.000 funksjonshemma som ynskjer seg jobb, gjennomsnittleg betalar inn 10 prosent av stønadane dei mottek i skatt. Det vil seie at staten årleg pungar ut med rundt 14 milliardar i stønadar til denne gruppa, medan skatteinntektene er på rundt 1,4 milliardar.

Om me så ser for oss at alle desse 70.000 kjem i jobb, fell for det fyrste alle stønadsutgiftene – og i og for seg også skatteinntektene – vekk. Det er med andre ord ein nettovinst for staten på godt over 12 milliardar kroner.

I tillegg kjem skatteinntektene staten får frå arbeidsinntekta deira. Ved ei gjennomsnittleg inntekt på 350.000, og gjennomsnittleg 25 prosent skatt av denne, vil samla inntekt for staten verte godt over 6 milliardar. I tillegg til dei over 12 milliardane staten altså allereie har ”spart”. Over 18 milliardar i nettovinst ved fleire funksjonshemma i arbeid, altså! Gode pengar å ha.

Vital jubilant

2010-03-16T10:49:00.003+01:00

SV fyller 35 år i dag. Det bør feirast! Partiet er i dag per definisjon ein suksess: Sjølv dei av oss som innimellom tillet oss å kritisere regjeringsavgjerder kan ikkje kome vekk frå at SV dei siste fem åra har hatt meir gjennomslag og påverknad på norsk politikk enn me hadde dei 30 åra før det til saman. Det har vridd Noreg i meir radikal retning.

Samstundes er alle feiringar av vitale jubilantar gode høve til å sjå framover, og peike på retninga vidare. Eg trur SV har godt av å drøfte særskilt to problemstillingar grundig:

For det fyrste: Har regjeringsdeltakinga avdekka at avstanden mellom SV sine ståstadar og standpunkta Regjeringa fell ned på er så stor at SV alt for ofte – og langt oftare enn Ap og Sp – må ut i den politiske spagaten? Og korleis skal i så fall denne utfordringa best møtast? Og for det andre: Lukkas partiet med å skape brei oppslutnad og ålmenn backing internt om dei politiske og strategiske vegvala som vert gjort? Eller takkar fleire og fleire for seg, av di ein ikkje kan stå inne – og ikkje trives med å juble - for avgjerdene?

Når eg trur dette er særs viktige diskusjonar å ta, handlar dét fyrst og fremst om engasjementet mitt for SV sine komande 35 år, ikkje dei 35 som har gått.

Miljøpolitikken - finns den?

2010-03-15T15:29:00.003+01:00

Miljøsaka er særs viktig, og treng meir merksemd. Diverre meiner eg politikarar i dei fleste partia dagleg leverer bidrag til det motsette. Få politikkområde i Noreg i dag er prega av ein mindre politisk – og meir teknokratisk – språkbruk enn miljøpolitikken. Her går det i regelen i rensekrav, utnyttingspotensiale og -grad, teknologiutvikling, kapasitetsnivå, ut- og innfasing og fyringsmateriale. Sikkert kjempespanande om du er ingeniør, eller har for vane å drøyme om energisparing. Men ikkje særskilt politisk.

Og det meiner eg er synd. For miljøpolitikken er full av viktige motsetnadar og konfliktar, slik alle andre politikkfelt er det. Kor mykje bør me til dømes eigentleg betale for energibruken vår? Og skal alle betale like mykje, same kor ein bur? Er grøne skattar også rettvise skattar? Kven skal eige naturressursane våre? Skal marknaden styre i kor stor grad me nyttar naturressursane? I kor stor grad skal kva som er miljøvenleg avgjere måten folk reiser på?

Lista over problemstillingar kunne vore gjort mykje, mykje lenger.

Det er altså ikkje mangel på dei kontroversielle og – i mine auge - spanande spørsmåla som gjer at miljøpolitikken berre når ut til folk flest når utbyggingsspørsmål skal avgjerast. Eg trur det snarare handlar om at dei fleste miljøpolitikarane våre er flinke på miljø, men for dårlege på politikk. Det ville faktisk vore betre om det var omvendt.

Breie forlik?

2010-03-12T21:21:00.003+01:00

Me har fleirtalsregjering her i landet. Det skulle me ikkje alltid tru. Forlika mellom stortingspartia no om dagen er i alle høve nesten like hyppige som i periodar med mindretalsregjering. Rett nok verkar det som freistnadane på forlik om Samhandlingsreforma vil strande. Men frå før av har me både klimaforlik og forlik om pensjonsreforma. I tillegg er måten både forsvarspolitikken, delar av samferdslepolitikken og ikkje minst asyl- og flyktningepolitikken vert avgjort prega av ynsket om at langt breiare konstellasjonar enn ”berre” fleirtalet som står bak Regjeringa skal stø dei endelege vedtaka.

Eg meiner det er å halde veljarane for narr. Har folk røysta på ei raudgrøn Regjering, må folk også kunne stole på at me får raudgrøn politikk. Kva farge dei breie forlika har er rimelegvis ikkje like lett å sjå.

Kronargumentet for dei breie forlika er gjerne noko slikt som at ”vi må føle trygghet for at politikken på dette området ligger fast, selv om de politiske vindene skulle skifte”. Og dét kan jo sjølvsagt høyrast fornuftig ut. Men eigentleg er dette ikkje berre å halde veljarane for narr; det er å ta frå veljarane det høvet dei har til å ein gong kvart fjerde år røyste for endringar på viktige samfunnsområde. Det er uklokt. Og det er respektlaust. Kan hende er det også ein av grunnane til at så få veljarar vitjar vallokala.

Ikkje skilnadar?

2010-03-10T13:10:00.002+01:00

Ordskifte som har oppstått etter at SV i Oslo Bystyre gjorde framlegg om at det må byggjast fleire sosialbustadar på vestkanten viser så tydeleg det er mogeleg kvifor det er viktig at skilnadane mellom aust og vest i hovudstaden vert den viktigaste saka i oslovalkampen neste år: I Høgre meiner dei rett og slett at skilnadane ikkje finns! Me kan såleis trygt slå fast at hovudstaden vil halde fram med å vere delt mellom aust og vest på dei fleste levekårsindikatorar dersom dei mørkeblå får halde fram med å styre også etter 2011.

Eg trur ei endring berre kan skje dersom fleire av dei som verkeleg er råka av levekårsskilnadane nyttar seg av røysteretten sin. For dét er óg ein skilnad: Folk i aust røyster i langt mindre grad enn folk i vest. Og eg trur det handlar om at folk i aust opplever at utfordringane og problema dei møter i kvardagen ikkje står på oslopolitikarane sin dagsorden.

Her ligg venstresida sin sjanse. Oslo har i røynda vore raudt i val etter val. Men av di høgreveljarane i vestkantbydelane vitjar vallokala i langt større grad enn Ap- og SV-veljarane på austkanten, får høgresida likevel gong etter gong eit fleirtal av representantane i bystyret. Eg trur dette kan endrast berre dersom skilnads-Oslo vert sete skikkeleg på kartet, og vert via den merksemda utfordringa fortener.

Viktig dag

2010-03-08T12:46:00.004+01:00

For meg er feminisme å sjå at det finns institusjonaliserte skilnadar mellom kvinner og menn, og å ville gjere noko med det. Difor er kvinnedagen i mine auge viktig. Eg sukkar rett nok tungt når einskilde andre feministar på det næraste gjer hopping i Holmenkollen til kvinnesak nr. 1. Og eg forstår det godt når ein av kollegaene mine fortel at han slutta å gå i 8. mars-tog ein gong på 60- eller 70-talet, då ein parole visst nok var ”Nei til tvangspuling – Vi vil også ligge øverst!”.

Men kvinner kjem framleis dårlegare ut enn menn på mange samfunnsområde. Og kanskje endå verre; urettvisa er bygd inn i sentrale samfunnsmekanismar. Som i måten me tingar fram lønsvilkåra i samfunnet vårt på, som har sin del av skulda for at kvinner i dag i gjennomsnitt berre tener 85 øre for kvar krone menn tener. Eller forholda i arbeidslivet, der det er i dei store kvinneyrka det er aller vanskelegast å verte ståande i jobben til aldersgrensa er nådd. Samstundes som uførepensjonssystemet også diskriminerer i forhold til kjønn, mellom anna ved at ulike variantar av deltidsjobbing – som det er meir av i kvinneyrke enn i mannsyrke – resulterer i dårlegare pensjonsuttelling .

Slik kan det ikkje vere. Difor håpar eg dagen i dag vert nytta til fokus på dei verkeleg viktige kvinnekampane, som framleis treng kjempast.

Naudsynt med velferdskutt?

2010-03-06T13:57:00.003+01:00

Frå fleire hald vert det no ymta fram på om at førebuingane til merkbare innstramingar i statsbudsjettet for 2011 allereie er i gong i Regjeringa. Spekulasjonane går allereie høgt om kvar kutta vil kome.

For folk flest må det synast merkeleg at det skal vere naudsynt å kutte i dei offentlege utgiftene i eit land som Noreg. Pengar har me nok av. Og oppgåvene står uløyste. Og sjølv om arbeidskraft er av dei særs få ressursane me nok gjerne skulle hatt meir av her i landet, er det framleis litt å gå på også her.

Og folk flest har heilt rett. Det er nokså merkeleg! For naudsynt er det slett ikkje. Rett nok vil det ha sine openberre ulemper å pøse inn for mykje oljepengar. Då kan resultatet raskt verte at verdien av ekstrakronene forduftar vekk i kampen om den tilgjengelege arbeidskrafta.

Men om Regjeringa mannar seg opp og i staden overfører langt meir pengar frå privat sektor til offentlege formål, er derimot den samla pengebruken i samfunnet konstant. Den einaste skilnaden vil vere at meir av samfunnet sine pengar vert nytta på skule, velferd, samferdsle, helse og omsorg, medan mindre vert nytta på privat forbruk og nedsylting i private bankkonti. Men då må skattane aukast. Alternativet er altså å kutte i grunnleggjande velferdsordningar. Det må vere uaktuelt for ei raudgrøn regjering.

Ny stønad, nye verkty

2010-03-04T10:33:00.002+01:00

1. mars vart dei tidlegare stønadane med rehabiliteringspengar, attføringspengar og tidsavgrensa uførestønad erstatta med éin, felles stønad; arbeidsavklaringspengar. Samstundes er det innført nye ”verkty” for NAV-tilsette i møtet med den einskilde brukaren, som skal sikre tettare og ikkje minst meir individuelt innretta oppføljing. Eg har stor tru på både den nye stønaden og ikkje minst dei nye verktya. Samstundes meiner eg det er leit at styresmaktene på fleire ulike måtar spenner bein for seg sjølve i innføringa av den nye stønaden.

Til dømes er det innført eit strengt meldekortsystem. Mange vil for så vidt kunne innlevere meldekort kvar 14. dag heilt fint og utan problem. Men for andre – og det gjeldt ikkje minst nokon av dei som verkeleg treng tenestene og oppfølginga frå NAV – vil det å måtte innlevere slike meldekort kunne verte eit vanskeleggjerande innslag i ein allereie krevjande kvardag.

I tillegg er det ein heilt sentral føresetnad at NAV har både nok tilsette og god nok kompetanse på å handtere all brukaroppføljinga, om innføringa av den nye stønaden skal kunne lukkas optimalt. Det er eg langt frå sikker på at NAV har. Og når til og med dei tilsette i NAV sjølve ikkje føler seg sikre på dette burde styresmaktene teke signala. Likevel har NAV fått redusert talet på tilsette i statsbudsjettet for 2010. Det er neppe eit sjakktrekk.

Bomskott om valkampsak

2010-03-01T15:03:00.004+01:00

I fylje Klassekampen i dag vil Oslo SV-leiar Heikki Holmås ha integreringspolitikk som ei hovudsak i valkampen neste år. Det er noko ganske anna enn å lage årsmøtefråsegn om integreringspolitikk, og vil i mine auge vere eit gigantisk feilgrep.

Oslo er klassedelt, med dei store og langsiktige utfordringane dét fører med seg. Og det er sjølvsagt riktig at klasseproblematikken i hovudstaden går hand i hand med integreringsutfordringane. Men det gjeldt å halde orden på kva som er årsak, og kva som er verknad. Eg er redd FrP vil kome til å le heile vegen til vallokala om me trår feil i dén diskusjonen. Samstundes trur eg valsigeren for venstresida neste år kan sikrast om me treff riktig i dette landskapet.

Klasseskilnadane i Oslo - som i stor grad kan avlesast geografisk - går djupt. Dei handlar om at me på austkanten ser lågare inntekt, mindre attraktive og meir fysisk krevjande jobbar, dårlegare helse, lågare utdanningsnivå, dårlegare buforhold, dårlegare luftkvalitet og – ikkje minst - lågare valdeltaking. For å nemne noko. Når ein på det næraste redusere dette biletet til ein integreringsdiskusjon der det meste handlar om etnisitet og religion, er dette for det fyrste eit grelt døme på at ein ikkje ser skogen for berre tre. Men for det andre fryktar eg det også er eit politisk bomskott som veljarane vil straffe hardt.

Flau IA-bris

2010-02-28T12:57:00.003+01:00

Den nye IA-avtalen som vart presentert tidlegare denne veka må trygt kunne kallast flau bris. Skal ein peike på noko verkeleg nytt i han nytt kjem ein raskt i trøbbel. Gradering av sjukemeldingar skjer allereie. Oppfølging av sjukemeldte skjer allereie. Tilrettelegging av arbeidsplassar skjer allereie. Partane i IA-avtalen har rett i at det godt kan skje meir av alt dette. Men det har dei jo ikkje nett vore usamde om tidlegare. Utan at det ser ut til å ha hjelpt.

Nye diskusjonar om det ”eksplosive” sjukefråværet vårt må såleis kunne påreknast, også i framtida.

Størst nyhendeverdi i avtalen som vart presentert på onsdag har eigentleg alt som ikkje står der. IA-avtalen har faktisk tre delmål. Men det meste har handla og kjem openbert også til å handle om sjukefråvær. Dei færraste er opptekne av dei to andre delmåla; fleire funksjonshemma i arbeid og at folk skal verte ståande lenger i jobb.

Og det er oppsiktsvekkjande, av fleire grunnar. Men den viktigaste er kan hende at samfunnet har så mykje meir å tene både på at fleire funksjonshemma kjem i arbeid og at fleire vert ståande lenger i jobben, enn på lågare sjukefråvær. Den viktigaste lærdomen av IA-samarbeidet så langt må difor vere at det også vert tenkt kloke tankar utanfor trepartssamarbeidet. Utan at dei tre partane bryr seg stort om dét…

Køyr debatt!

2010-02-25T12:34:00.003+01:00

Her ser du plagget eg har på hovudet når eg bevegar meg utandøyrs om dagen. Eg føler eg gjer det av eigen fri vilje. Men eg må jo samstundes berre vedgå at mora mi ringjer minst ein gong i veka for å forsikre seg om at eg har det på. Er eg undertrykka? Vert nokon støytt? Kva gjer det med verdiane våre? Og ikkje minst; kva meiner Dagbladet om saka?

På rett spor i integreringsdebatten?

2010-02-24T12:21:00.002+01:00

Årsmøte i Oslo SV om snaue to veker skal handsame ei fråsegn om integreringsspørsmål. Den har allereie fått ein del medieomtale, men eg vil likevel oppmode alle om å lese den. Den er nemlig eit godt gjennomarbeida og prinsipielt utforma dokument, som dekkjer opp mange av dei tankane og synspunkta i alle høve eg for min del har i ein del sentrale integreringsspørsmål. At fråsegna klårt seier frå om at klasseperspektivet er viktig i integreringsdiskusjonen er dessutan i mine auge eit blinkskott.

Diverre har merksemda kring fråsegna likevel fyrst og fremst omhandla diverse klesplagg, som burka og hijab. Det er trist. Ikkje av di eg meiner folk ikkje skal få lov til å diskutere bruken av religiøse plagg. Men av di eg meiner dette langt frå er eit særskilt interessant eller sentralt spørsmål i integreringsdiskusjonen.

Eller sagt på ein annan måte: SV tapar kampen for ein meir liberal integreringspolitikk når diskusjonen handlar om dei overflatiske spørsmåla. Og FrP vinn.

Utfordringa frametter må difor i mine auge vere å ikkje berre utkommunisere SV sitt syn på viktige integreringsspørsmål. Minst like sentralt er det å tenkje gjennom kva fokus som er det rette for SV i integreringsdiskusjonen. Å hoppe på dei aller mest tabloide og medievenlege problemstillingane er sjølvsagt freistande. At det vil gje høgare oppslutnad om SV sin politikk er ikkje like opplagt.

Val om vinteren!

2010-02-23T13:25:00.002+01:00

Oslo er ein skandale om vinteren. Svære snøfonner der snøfonner ikkje har noko å gjere, dårleg måking, mangelfull brøyting og istappar som ikkje vert fjerna er berre nokre av dei kritikkverdige forholda. Resultatet er ein by der ein må vere frisk, rask og fullt ut førleg for å kome seg fram utan hjelp frå andre. Sit ein i rullestol, nyttar rullator, trillar barnevogn eller trives best på sykkel kan ein stort sett berre gløyme å kome seg fram i Oslo vinterstid.

Ære vere skigåarane og sparkbrukarane. Men ein by for alle er til for alle. Slik er det ikkje i Oslo i dag. I alle høve ikkje om vinteren. Og som i så mange andre saker koker det ned til eit spørsmål om vilje. Om viljen var til stades kunne dei ansvarlege styresmaktene sjølvsagt ha sytt for at byen vart skikkeleg rydda for snø og is så ofte det trengs om vinteren. Men den viljen er openbert ikkje til stades. I alle høve ikkje hjå dei som styrer i dag.

Difor vil eg ta opp att eit framlegg eg kom med for fleire år attende: La oss halde lokalvala våre om vinteren! Då vil vintersakene – dei som handlar om at folk rett og slett ikkje kjem seg fram eller er trygge vinterstid av di styresmaktene ikkje tek ansvar – kome i fokus. Det trengs.

Rett adressat?

2010-02-21T18:12:00.002+01:00

Kva er verst; at ein del islamske land faktisk praktiserer dødsstraff mot homofile menneskje, eller at ein openbert forvirra sharia-student seier han stør ein slik praksis? Ikkje nett eit kjempevanskeleg spørsmål å svare på, spør du meg. Men ut frå diverse medieoppslag den seinaste tida kan ein jo seriøst verte i tvil om kva dei fleste norske toppolitikarar ville svart dersom dei vart presentert for problemstillinga. Harmen mot Mohyeldeen Mohammad og synspunkta hans verkar i alle høve å langt overgå harmen mot at det han seier han stør faktisk er offisiell politikk i einskilde land Noreg har diplomatiske forbindelsar med.

I røynda er det langt vanlegare i ein del islamske land å avrette menneskje grunna utroskap. Og verdt å merkje seg er det at valdtekt i denne samanhengen ofte vert rekna for utroskap – frå kvinna si side.

Det er sjølvsagt både skremmande og i høgste grad på plass med reaksjonar mot folk som seier dei stør slike rettspraksisar. Men det ville faktisk kunne spele ei langt større rolle om ein del av dei som boltrar seg i nyhendene med avskyytringane sine mot Mohyeldeen Mohammad, offentleg kom med dei same avskyytringane mot land som Somalia og Iran.

Kan hende ikkje like juicy for VG og Dagbladet. Men mykje, mykje viktigare dersom målsetninga faktisk er å få bukt med den avskyelege rettspraksisen i desse landa.

Null hull?

2010-02-19T17:04:00.001+01:00

Ungar på austkanten i Oslo har meir hol i tennene enn ungar på vestkanten, kunne Aftenposten Aften opplyse på tysdag denne veka. Medan 81 prosent av borna på vestkanten ikkje har hol i tennene, gjeldt det same for berre 54 prosent i dei meir austlege delane av byen.

Tannlækjaren Aften intervjua i samband med saka forklarar dei store skilja med at det bur færre med etnisk minoritetsbakgrunn på vestkanten enn elles i Oslo. Og det er jo sjølvsagt heilt riktig. Men at det åleine er heile grunnen til skilnaden i tannhelsa har eg store vanskar med å tru.

Det er frå før kjent at helsesituasjonen hjå den einskilde er nært knytt til inntektssituasjonen. Då er det vel ikkje så utenkjeleg at det same gjeldt for tannhelsesituasjonen. Og at inntektssituasjonen skil seg mykje mellom aust og vest i Oslo er jo ei velkjent sak.

Ingen tvil om at dei nye tannråtetala for Oslo er eit godt argument for at også tennene bør inn i folketrygda, slik SV lenge har meint. Men fyrst og fremst viser det i mine auge kor viktig det er å utjamne skilnadane mellom aust og vest i hovudstaden. Levekårskilje som går tvers gjennom Oslo har konsekvensar for dei fleste sidene av livet til dei som bur i byen. Det trengs det kraftfull handling for å få gjort noko med.

Forvirra Afghanistan-strategi

2010-02-15T10:47:00.002+01:00

Eg har lite sympati med Taliban. Heilt enkelt for dei kan det likevel ikkje ha vore den seinare tida. På nyåret fekk dei melding om at NATO-landa og den afghanske regjeringa no var klare for å gå inn i fredssamtalar. For berre for nokre dagar attende innleia NATO likevel det som av somme vert kalla den største NATO-operasjonen i Afghanistan etter at invasjonen starta i 2001. Då må det vere lov å verte litt forvirra.

Sanninga er vel truleg at NATO i røynda ikkje har nokon som helst planar om å avslutte den militære offensiven i Afghanistan til fordel for seriøse fredssamtalar. Og det er det viktig å innsjå når me diskuterer krigen i Afghanistan og vår deltaking i den her i Noreg.

For Noreg er i høgste grad krigførande i Afghanistan, sjølv om ulike aktørar her til lands ser seg tente med å framstille det Noreg og norske soldatar gjer i landet som noko i nærleiken av eit humanitært solidaritetsoppdrag. Slik er det sjølvsagt ikkje.

Det norske afghanistanordskifte bør førast med utgangspunkt i realitetar. Og om me likar det eller ikkje er realiteten at det er meir krig i Afghanistan i dag enn det har vore nokon gong etter invasjonen i 2001. Det seier oss i fyrste rekkje at krigføringa ikkje fungerer. Meir av det same er såleis neppe rett strategi.

Meir om SV-vegval

2010-02-13T13:26:00.002+01:00

Eg er godt nøgd med at blogginnlegget mitt om SV-vegval tidlegare denne veka gav seg utslag i fleire Klassekampen-oppslag, og også i det eg har forstått har vore litt diskusjon i SV-organisasjonen. Ein god del attendemeldingar eg har fått har i tillegg styrka meg i overtydinga om at eg langt frå er åleine om vurderingane mine.

Derimot må eg vedgå at eg ikkje er særskilt nøgd med at utspelet mitt av somme vert sett på som endå ein runde i ”kampen om SVs sjel”. Då har ein misforstått.

Min einaste ambisjon er eigentleg at dei i SV som ikkje deler vurderingane mine, likevel skal ta dei på alvor. Det er sjølvsagt ein interessant nok debatt kor vidt det er riktig eller ikkje at SV slit med manglande takhøgd, manglande profilering av viktige standpunkt, fråvær av partidemokrati og labert studiearbeid. Men så lenge det reint faktisk er ein god del som kjenner det på denne måten, må desse synspunkta uansett takast seriøst.

Ein heilt avgjerande premiss for synspunkta mine er at eg trur på SV sin politikk, og at eg trur partiet kan gjere valresultat på det mangedoble av kva me har sett dei seinare åra – også som regjeringsparti. Men då må alt av ressursar som finns i partiet takast i bruk, og spelast på. Slik er det i mine auge ikkje i dag.

Ny sentralbanksjef eller ny sentralbank?

2010-02-11T16:16:00.003+01:00

Svein Gjerdrem si tid som sentralbanksjef i Noreg går mot slutten, og media sine spekulasjonar om kven etterfølgjaren vert har no starta. Eg er eigentleg ikkje så oppteken av kven som skal sitje i sentralbanksjefen sin stol frametter. Derimot meiner eg det er viktig at den det vert får mykje mindre makt enn kva Svein Gjerdrem har i dag.

I røynda er det sentralbanksjefen som fastsett styringsrenta i Noreg. Og denne avgjer inntektssituasjon til bokstaveleg talt millionar av menneskje, og også særs mange verksemder.

No står rett nok ikkje sentralbanksjefen fritt til å fastsette rentenivået etter eige hovud. Det er for det fyrste Noreg Bank sitt styre som tek den formelle avgjerda om rentenivået. Og for det andre har sentralbanksjefen sjølvsagt også eit regelverk han må halde seg til.

Men faktum er likevel at pengepolitikken i Noreg i langt mindre grad vert styrt politisk enn kva den økonomiske politikken vår elles er. Det meiner eg er eit stort demokratisk paradoks. Medan partia sine syn på kva dei årlege statsbudsjetta bør og ikkje bør innehalde er høgaktuelt stoff i ein kvar valkamp, er kva politikarane meiner rentenivået bør vere i regelen eit ikkje-tema. Og det er jo ikkje så rart, med tanke på at politikarane altså ikkje har stort dei skulle ha sagt om temaet. Det bør endrast. Styringsrenta i Noreg bør styrast politisk.

Vegvalsdiskusjon også i SV?

2010-02-08T10:08:00.004+01:00

Ny Tid-redaktør Dag Herbjørnsrud meiner SV ville hatt godt av eit liknande ordskifte om vegval som det KrF har om dagen. Eg trur han har rett.

Likevel fryktar eg det vil ta tid før eit slikt ordskifte kjem. Årsaka er enkel: Det som tidlegare var av fri meiningsbryting og diskusjon i SV har dei seinare åra lide ein seigpinande død. Å halde partiet inne i regjeringssamarbeidet har vore særs krevjande for partileiinga. Difor har dei opne og frimodige diskusjonane om den dagsaktuelle situasjonen som mange av oss tok del i med liv og lyst vorte stogga, dels med hard hand. I og for seg eit høgst forståeleg grep. Men likevel eit stort paradoks i eit parti der me for berre få år attende krona oss sjølve til partiet med størst takhøgd i Nord-Europa.

Resultatet er i dag eit parti utan noko reelt, internt ordskifte om sentrale og viktige spørsmål. Partiapparatet si oppgåve er å vere i permanent jubelmodus, slik at utspela frå partileiinga og regjeringsapparatet kan få den naudsynte støtta. Å fylje opp partileiinga si linje har vorte kjerna i alt partiarbeid. Og for all del; det skal sjølvsagt vere lov å vere samde med partileiinga, også i SV. Men når det skjer regelbunde, og dels som konsekvens av at den naudsynte takhøgda i partiet ikkje finns, då er det eit stort problem.

Underleg KrF-ordskifte

2010-02-07T15:55:00.002+01:00

Ordskifte om KrF si framtid skjer no like mykje utanfor partiet som internt blant kristenfolket. Det gjer at mange aviskommentatorar, rikssynsarar og andre politiske dyr tilhøyrande venstresida i norsk politikk no breiar seg i media om kva eit tradisjonelt særs verdikonservativt parti på høgresida bør meine i framtida. Det er ei krevjande øving. Dei fleste som freistar seg frampå ser diverre ut til å mislukkas.

Inger Lise Hansen vil ha eit KrF som er kritiske til israelske styresmakter sin politikk andsynes palestinarane, tilhengarar av like rettighetar for homofile som for heterofile, tilhengarar av polutsal i alle norske kommunar og tilhengarar av EU. Det må vere lov å minne om at me allereie har eit parti som meiner alt dette. Det er langt større enn KrF, og heiter Høgre.

Skal ein ta del i ordskifte om KrF si framtid må ein nesten finne seg i å gjere det ved å drøfte kva som skal til for at KrF skal verte stort i framtida. Det er sjølvsagt krevjande for alle dei av oss som ikkje har noko ynskje om at så skal skje. Men sjølv om eg tilhøyrer venstresida innser eg faktisk at det ikkje er ved å verte meir likt Ap og SV at KrF vil vekse framover. Det undrar meg at så mange andre langt til venstre for KrF ikkje ser dette.

Ingen tvil?

2010-02-05T10:24:00.003+01:00

Ekspertgruppa mot sjukefråvær leverte tidlegare denne veka ei rekkje framlegg som den meiner vil vere viktig for å få ned sjukefråværet. Med tanke på dynamitten som ligg i sjukefråværsdiskusjonen var ingen av framlegge eigna til å skremme vatnet av nokon. Om tiltak vil redusere sjukefråværet noko særskilt om dei vert gjennomførte er eg langt frå sikker på. Men fleire av framlegga er likevel absolutt fornuftige, og bør nok sikkert gjennomførast uansett.

Det eg likevel reagerte mest på ved ekspertgruppa sitt arbeid, er at dei i rapporten sin slår fast at ”det er hevet over enhver tvil at reduksjon i lønn ved sykefravær reduserer det totale sykefraværet” – utan å deretter underbyggje denne temmeleg kontroversielle påstanden i det heile.

Om det verkeleg er så ”hevet over enhver tvil” at kutt i sjukeløna også reduserer sjukefråværet, burde det vore den enklaste saken i verda for ekspertgruppa å forklare kvifor. Men det gjer dei altså ikkje.

Det einaste som er nokså sikkert er at kutt i sjukeløna for det fyrste vil gje lågare utgifter til sjukeløn, men for det andre ikkje vil gjere folk friskare. I så måte skal ekspertgruppa trass alt ha ros for å leggje vekk dei fiskalt motiverte kuttforslaga i innstillinga si, og i staden har freista å fokusere på tiltak som kan styrkje helsesituasjonen til norske arbeidstakarar.

Brusselkontor for Stortinget?

2010-02-03T10:55:00.003+01:00

Det vert no visst nok vurdert om det skal opprettast eit eige Brusselkontor, denne gongen for Stortinget. Normalt er eg ein sterk tilhengar av at norske styresmakter skal søke å så aktivt som mogeleg påverke EU-prosessar og avgjerder i EU-systemet som vil få konsekvensar for Noreg. Nett dette framlegget er eg derimot meir skeptisk til.

Stortinget si sentrale konstitusjonelle oppgåve er å handsame framlegga frå Regjeringa. Regjeringa er den utøvande makta. Stortinget er den lovgjevande. Det inneber mellom anna at stortingsavgjerder som må takast som ein konsekvens av EU-prosessar og avgjerder i EU-systemet, aldri kjem direkte frå EU til Stortinget, men alltid vert førebudd og handsama av Regjeringa fyrst.

Ansvaret for å fylje opp og påverke prosessane i EU må difor framleis liggje hjå Regjeringa, og ikkje hjå Stortinget. Å la både Storting og Regjering engasjere seg i dei same EU-prosessane vil i mine auge verte ei rotete ordning, som både prinsipielt og praktisk vil kunne føre norske styresmakter opp i trøblete situasjonar.

Det naturlege vil difor vere å i staden styrke Regjeringa og departementa sitt påverknadsarbeid andsynes EU-systemet ytterlegare, utover innsatsen som vert gjort i dag. Det trengs. I så måte er engasjementet for endå eit norsk Brusselkontor både forståeleg og prisverdig. Men engasjement åleine har aldri vore grunn god nok til ikkje å halde tunga beint i munnen.

Forbod mot burka?

2010-02-01T13:43:00.002+01:00

I Ap ynskjer einskilde no å forby klesplagget burka. Dette av di det er kvinneundertrykkjande. Eller meir presist; av di burka vert nytta som eit verkemiddel for å undertrykkje muslimske kvinner. Eg har ikkje så inngåande kjennskap til korleis kvinneundertrykking går føre seg. Men for det eg veit kan det sikkert vere riktig at burkaen vert nytta aktivt for å gjere kvinner mindre verdt enn menn i einskilde miljø. Det er i så fall sjølvsagt heilt uakseptabelt.

Men me har no enno ikkje gjort våpen forbode, sjølv om me veit dei kan nyttast til å ta livet av folk med. Det er framleis tillete å bruke ropert, sjølv om den kan nyttast til å slengje ut både krenkande og støytande ytringar. Og folk får framleis kjøpt fyrstikker, sjølv om desse kan nyttast til å tenne på både hus og kyrkjer med.

Og slik bør det nok framleis vere. For det er aldri gjenstanden – eller plagget – som er problemet. Det er bruksmåten, og kva som ligg til grunn for denne.

Og kvar skal det eigentleg stogge? Kva om burka vert forbode, og ein del muslimske menn så finn fram andre klesplagg dei tvingar kvinnene sine til å gå med? Skal desse plagga også verte forbode? Eit forbod mot burka kan føre til at mange politikarar raskt vil kome til å møte seg sjølve i døra.

Helsereform vs. pensjonsreform

2010-01-29T10:17:00.002+01:00

Den amerikanske presidenten har kome langt i arbeidet med å få på plass helseforsikring for alle i USA. Men det skjer på ingen måte utan sverdslag. Høgresida, storkapitalen og også ein del meir obskure grupperingar kjempar med nebb og klør mot helsereforma. Skilnaden frå norske samfunnsforhold er så stor at mange her til lands betraktar heile prosessen rundt helsereforma i USA med lettare sjokkert distanse.

Men det tyder ikkje at det ikkje likevel finns parallellar. Forsikringsbransjen, som er mellom hovudlobbyistane mot den amerikanske helsereforma, har her i Noreg vore ein sterk støttespelar for endringane som dei seinare åra har vorte gjort i det norske pensjonssystemet. Og forklaringa for engasjementet deira er den same i Noreg som i USA: Det er store pengar å tene på at folk forsikrar seg, om det no er helsa eller alderdomen det gjeldt.

Ikkje sånn å forstå at eg eigentleg er så kritisk til forsikringsbransjen. Den tener legale pengar på sjølvstendige val folk flest tek.

Derimot burde varsellampene gå på høgt turtal i det politiske miljøet når private aktørar med klårt profittmål kastar seg tungt inn i diskusjonane om korleis samfunnet skal organisere helse- og pensjonsstellet sitt. Det har Demokratane i USA sett. Her i Noreg har derimot det meste av det politiske establishmentet sett forbi dette aspektet. Resultatet har vorte eit pensjonssystem som storkapitalen jublar over.

Eit arbeidsliv for uføre?

2010-01-27T10:35:00.003+01:00

Uføre arbeidar faktisk ein god del, noko Aftenposten skreiv om i helga. Så mange som éin fjerdedel av dei med 100% uførepensjon har tilleggsinntekt frå yrkesaktivitet. I tillegg har, naturleg nok, ein god del av dei med redusert uførepensjon også arbeidsinntekt.

Dette synleggjer to viktige forhold: For det fyrste at det slett ikkje berre er den einskilde si helse som avgjer om han eller ho vert ufør. Kor vidt tilhøva i arbeidslivet gjer det mogeleg med arbeidslivsdeltaking er også særs viktig. Men for det andre er det også opplagt at uføre kan arbeide meir enn i dag, om forholda vert betre tilrettelagt for det.

Difor er det viktig og riktig med endringar. Det er til dømes meiningslaust å operere med særs rigide prosentgrenser for korleis uførepensjon og lønsinntekt skal kunne kombinerast. Og å sysle med tankar om å redusere høvet uføre i dag har til å tene inn til 1 G, når det me ynskjer er meir arbeidslivsdeltaking frå uføre, verkar heller ikkje særskilt meiningsfullt.

Men fyrst og fremst må endringane skje i arbeidslivet. Å møte opp på jobbintervju med ”berre” 40-50 prosent arbeidsevne å by på er ikkje nett nokon vinnarsituasjon slik det er i dag. Helst skal ein signalisere at ein kan gje full guffe og vel så det, heile tida. Eit slik arbeidsliv er ikkje til for uføre.

Medan me ventar...

2010-01-23T15:30:00.002+01:00

Eg byrjar verte verkeleg uroleg for kva tingingane om ny IA-avtale vil føre med seg. Årsaka er at både Regjeringa og partane i avtalen ter seg meir og meir som om dei står med ryggen mot veggen, og berre MÅ kome opp med sjølve nykkjelen til lågare sjukefråvær. Samstundes som fleire og fleire får augo opp for at norsk sjukefråvær eigentleg ikkje er særskilt høgt, og at det eigentleg heller ikkje har auka dei siste åra.

No trur eg rett nok at det er mange einskildverksemder i Noreg som godt kan gjennomføre tiltak og ordningar som både sikrar at folk trives betre på jobben, og at sjukefråværet til dei tilsette går ned. Men IA-avtalen kan neppe gjere all verda for å få til dette, i alle høve ikkje slik avtalen er innretta i dag.

Eg trur dei som tingar om ny IA-avtale burde ta overskrifta i avtalen meir på alvor: ”Intensjonsavtalen om et inkluderende arbeidsliv”. Skal arbeidslivet verte verkeleg inkluderande må ein for det fyrste innsjå at sjukefråværet ikkje på død og liv skal vere lågast mogeleg, men riktigast mogeleg ut frå forholda i arbeidslivet. For det andre må ein også innsjå at verkeleg inkludering handlar om at flest mogeleg både skal kome i og vert ståande i jobb. Eit einsidig fokus på lågast mogeleg sjukefråvær er i så måte direkte kontraproduktivt.

Ny stønad, ny giv?

2010-01-20T16:42:00.002+01:00

Frå 1. mars vert det innført ei flunkande ny stønadsordning i folketrygdloven; arbeidsavklaringspengar. Den vil erstatte dei tre såkalla korttidsytingane som i dag er i folketrygda; rehabiliteringspengar, attføringspengar og tidsavgrensa uførestønad. Dermed får dei fleste av dei som står langvarig utanfor arbeidslivet av helsegrunnar éi, felles stønadsordning å halde seg til. Det trur eg er positivt.

Positivt er det også at det frå styresmaktene si side vert lagt opp til ei mykje tettare oppfølging av den einskilde parallelt med innføringa av den nye stønaden. Det skal på plass eigne prosessar for å avklare kva arbeidsevne den einskilde har. Og når dette er fastlagt skal det utarbeidast eigne aktivitetsplanar; eit plandokument for å gje eit bilete av kva som må til for at den det gjeldt skal styrkje arbeidsevna si.

Dersom NAV lukkas med å få på plass desse nyordningane på ein god måte, trur eg yrkesdeltakinga mellom dei som i dag slit mest på arbeidsmarknaden – funksjonshemma og kronisk sjuke – kan aukast. Men; det er eit stort DERSOM: Ei høyring på Stortinget i førre veke stadfesta dei mange utfordringane NAV har med å få gjennomført oppgåvene sine. Og det er liten tvil om at god oppføljing av brukarane og til dels særs tett kontakt mellom einskildbrukarar og NAV vil stille arbeids- og velferdsforvaltninga andsynes heilt andre utfordringar enn den har hatt til no.

Tid for strid

2010-01-18T13:11:00.002+01:00

Flexus, IKT, sjukeheim i Spania, Holmenkollen. Lista over vanvittige skandalesaker som H/Frp-byrådet i Oslo har ansvaret for kunne vore gjort endå lenger. Kostnadane må etter kvart ha kome opp i millardar av kroner, som det sjølvsagt er oss som bur i hovudstaden som må dekkje, på den eine eller andre måten.

Likevel sit dei mørkeblå oppsiktsvekkjande trygt i byrådskontora. Og ikkje berre det; så langt er det eigentleg ganske lite som tyder på at det vert maktskifte i Oslo når veljarane har sagt sitt i kommunevalet om snaue to år. Det er eit stort paradoks.

Eg trur det er på tide at partia på venstresida i Oslo no fullt ut tek innover seg kor dårleg styrt byen vår eigentleg er, og som ein konsekvens av dette trappar kraftig opp innsatsen for å vinne fleirtalsmakt. Tida for forlik på tvers av dei politiske hovudskiljelinjene må vere forbi. I staden bør skilnaden på sosialistisk fleirtal og framleis borgarleg styre tydeleggjerast, og ikkje minst må det gjerast synleg for veljarane at det faktisk vil gjere ein skilnad kven som styrer i hovudstaden. For den kan hende viktigaste årsaka til at dei borgarlege har fått rådd grunnen så lenge, trur eg er at veljarane i røynda ikkje har vorte presentert for eit fullverdig, politisk alternativ til dei mørkeblå. Det må til, skal eit maktskifte kunne realiserast.

Klokt NAV-initiativ

2010-01-15T22:01:00.003+01:00

Arbeidsminister Hanne Bjurstrøm varslar no ei grundig vurdering av om NAV-kontora rundt i kommune-Noreg har godt nok høve til å fatte avgjerder andsynes brukarane, eller om dei såkalla spesialeiningane i NAV vert involverte i sakene i så stor grad at det vanskeleggjer saksgongen. Det trur eg er klokt av ho.

Ei av dei sentrale målsetnadane med NAV-reformen har vore og er at brukarane skal få tettare oppfølging. Det er det særs viktig å få til. Men då må fleire avgjerder kunne takast i sjølve møtet mellom brukaren og denne sin sakshandsamar. Om ikkje vil brukarane av arbeids- og velferdstilbodet her til lands framleis måtte leve med at avgjerder vert tekne over hovudet på dei. Det er i så fall neppe ein suksessformel, særskilt med tanke på at det rimelegvis er hjå den einskilde brukaren den aller beste kunnskapen om eigen livssituasjon finns.

Heilt sikkert er det i alle høve at NAV har ein lang veg å gå før ein er i mål. Difor trur eg det er riktig å ha ei open haldning til kva justeringar og endringar som no trengs for å få eit så godt reformresultat som mogeleg. For vinstane ved ein vellykka NAV-reform vil vere store. Den viktigaste suksessfaktoren trur eg er å i større grad lytte til einskildbrukaren, og til representantar for både brukarane og dei tilsette.

Fyrst Bergen, så Oslo?

2010-01-13T18:10:00.004+01:00

I Bergen er luftkvaliteten no så dårleg at ein må tilby gratis bussar og stengje ned parkeringsplassar for å betre luftkvaliteten. Bergen har geografiske forhold som gjer at luftforureining representerer eit særskilt problem der. Men det må likevel vere eit stort paradoks for mange å no få oppleve i praksis kor kritisk forureiningssituasjonen kan verte dersom ein ikkje tek på alvor utfordringane privatbilismen fører med seg.

Ei av dei viktigaste skiljelinjene mellom høgre- og venstresida i sentrumsbydelen St. Hanshaugen, der eg sjølv er folkevald, er nettopp parkeringspolitikken. Høgresida vil ha fleire parkeringsplassar. Mange fleire. Venstresida vil ha færre. ”Det skal være lov å eie bil”, brukar høgresida å seie. Ja; det skal det sjølvsagt vere. Men kva når bilbruk gjer det direkte helseskadeleg å bu i byen?

Eg trur situasjonen i Bergen dei siste dagane viser kor farleg det i røynda er å gå inn for ei nærast ukritisk utbygging av fleire parkeringsanlegg i storbyane våre, slik til dømes Høgre i Bydel St. Hanshaugen i mine auge gjer. Byar er og skal fyrst og fremst vere til for folk. Ikkje for bilar og bilistar. Og her er det ein reell motsetnad, noko situasjonen i Bergen i høgste grad synleggjer. Dei som nektar å innsjå dét kan raskt få seg ubehagelege aha-opplevingar av kva konsekvensar politikken dei står for har.

Karikaturstriden

2010-01-09T15:37:00.002+01:00

Det kan seiast og meinast mykje om karikaturstriden. Men det som fyrst og fremst slår meg er at det er dei som allereie har dei aller beste høva til å nyttiggjere seg ytringsfridomen sin som mest aktivt tek del i ordskiftet. Mest av alt verkar ordskifte difor som eit oppgjer innanfor samfunnseliten. Og den har som kjent aldri hatt trøbbel med å kome til orde.

I mine auge bør eit meiningsfullt ordskifte om ytringsfridom i dag handle om heilt andre ting enn teikningar i aviser. Mange slit med å ytre seg i det heile; ikkje av di dei ikkje har ord eller meiningar. Men av di avisredaktørane med sterke meiningar om publisering av teikningar ikkje finn plass til dei i avisspaltene. Eller av di dei vert latterleggjorte, usynleggjorte eller marginaliserte i samfunnsordskifte.

Det er meg når sant skal seiast fullstendig likegyldig om den eine eller andre teikninga står på trykk i ei avis i morgon. Derimot er det viktig for meg at alle meiningar får kome fram i lyset, og verte høyrt. Også dei meiningane eg ikkje likar. Også dei meiningane eg vert provosert av å høyre. Ein del meiner nok sikkert at det nettopp er dét karikaturstriden handlar om. Ein slik ståstad syner i mine auge manglande innsikt i dei verkelege kåra – og utfordringane - for ytringsfridomen i samfunnet vårt.

Spleiselag ved vegs ende?

2010-01-07T14:41:00.003+01:00

Den norske velferdsstaten vert ved ein del høve – og gjerne aller helst i festtalar – omtala som eit spleiselag, der alle i samfunnet tek del og leverer sine bidrag. Analogien kunne med fordel ha vore nytta ein god del meir i ordskiftet om sjukelønsordninga som går føre seg om dagen. For det som innimellom ser ut til å på det næraste ha gått i gløymeboka, er at norske arbeidstakarar i fleire tiår no har forsynt samfunnet vårt med ei oppsiktsvekkjande høg yrkesdeltaking, produktivitet i verdsklasse, høgkompetent arbeidskraft og ikkje minst enorme skatteinntekter.

I eit slikt perspektiv verkar det på ingen måte urimeleg å krevje ei trygg og god sjukelønsordning, sterkt arbeidstakarvern, lovregulert normalarbeidsdag, trygdeordningar å leve med og ei verdig alderspensjonsordning i retur.

Det skulle ein i alle høve tru. Men den gong ei. Arbeidsgjevarane og styresmaktene meiner openbert at spleiselaget ikkje lenger er liv laga. Og skulda ligg dei på gruppa som allereie i utgangspunktet leverer aller mest til fellesskapen, som no visst nok både sluntrar unna, er late og kynisk utnyttar velferdsordningane våre.

Det er noko som heiter å sage over greina ein sjølv sit på. Som kjent vert dette i regelen ikkje tilrådd. Kan hende skulle både styresmaktene, arbeidsgjevarane og ein del fagpersonar tenkt litt over det, før dei heldt fram med å la sagflisene fly.

Fleirtal for konkurranseutsetjing?

2010-01-06T15:23:00.002+01:00

NHO har undersøkt haldninga mellom folk flest til konkurranseutsetjing av offentlege tenester, og melder no at eit klart fleirtal av oss støttar konkurranseutsetjing.

Undersøkinga viser nok i fyrste rekkje at det framleis er mykje sant i ordtaket ”Som du roper i skogen får du svar”: Ved å gå undersøkinga nærare etter i saumane, ser ein raskt at heile spørsmålsstillinga i NHO si undersøking byggjer opp under at det er konkurranseutsetjing som system som – i alle høve reint prinsipielt - er det riktige. For om ein fyrst går med på å svare på om private skal få konkurrere om ”tjenester som kommunen har ansvar for”, har ein også akseptert eit av dei viktigaste premissa høgresida byggjer diskusjonen om privatisering på: Det offentlege skal fyrst og fremst finansiere tenestene. Kven som skal drifte dei offentlege tilboda er derimot eit meir ope spørsmål.

Dei av oss som ser det som viktig at offentlege tenester også vert utført av det offentlege, vektlegg mellom anna som argument at fellesskapstenester ikkje skal seljast på ein marknad, men utførast av fellesskapen. Og me trur at fellesskapsarenaen og fellesskapsløysingar som system i seg sjølv er eit betre grunnlag for å gje folk gode tenester enn marknadsmekanismen. Dette aspektet har - naturlig nok – vore fråverande i NHO si undersøking. Dei har i staden bakt inn marknadstenkinga som underliggjande premiss i spørsmålsformuleringa.

Nytt år, ny uførepensjon

2010-01-03T15:08:00.002+01:00

2010 er året Regjeringa skal gjere framlegg om nytt system for uførepensjon, som Stortinget så skal vedta. Dermed vil året me nett har gått inn i innebere særs viktige endringar for alle dei nær 350.000 som ikkje maktar å stå i arbeid av helsemessige grunnar, og som difor i staden treng ei permanent inntekt frå staten.

I røynda er det ein reform som vil kunne få særs mykje å seie for levekåra i landet Regjeringa no ligg siste hand på: Somme er overtydde om at me har alt for mange uførepensjonistar, og at den viktigaste grunnen til det er at inntekta folk utanfor arbeidslivet mottek frå staten er alt for høg. Det lønar seg ikkje nok å arbeide, vert det gjerne sagt. Om Regjeringa fyljer denne tankemåten i utforminga av den nye uførepensjonen, er eg redd mange uføre går magre år i møte.

I mine auge er den komande uførepensjonsreforma eit høve til å gjere ein verkeleg kraftfull innsats i kampen mot fattigdom her til lands: Personar som vert uføre i ung alder må leve av uførepensjonen resten av livet, og treng opplagt eit økonomisk løft. Det same gjeldt for uføre med forsørgjaransvar. I tillegg er det viktig at dei alt for rigide reglane som i dag gjeldt for dei som ynskjer å kombinere uførepensjon med arbeidslivsdeltaking vert endra.

Hent soldatane heim?

2009-12-27T12:56:00.003+01:00

Frå ein god del hald vert ståstaden til dei av oss som ynskjer norske styrkar ut or NATO-operasjonen i Afghanistan med jamne mellomrom utfordra, ved at spørsmål vert stilt om kva som vil skje dersom alle dei militære berre dreg sin veg, og let Taliban få fritt leide. All den tid dei fleste av oss som meiner ISAF-operasjonen bør avsluttast slett ikkje meiner det ikkje trengs militært nærvær i Afghanistan i det heile, er dette i mine auge ei særs lite relevant utfordring.

Det undrar meg derimot stort når det er nøyaktig det tilhengarane av eit vidareført NATO-engasjement i Afghanistan åtvarar mot den norske Regjeringa no går inn for. Rett nok ikkje i Afghanistan. Men i Tsjad. For der skal me no berre reise vår veg. Eller hente soldatane heim, som einskilde ville sagt. Og i motsetnad til kva dei fleste av oss har teke ordet for og meint andsynes Afghanistan, er faren for at ingen skal erstatte dei norske styrkane i Tsjad overhengande.

Kvifor er det enklare for norske styresmakter å trekkje attende norske soldatar frå Tsjad enn frå Afghanistan? Og kvifor er det openbert enklare å avslutte norsk deltaking i eit fredsbevarande oppdrag som er i FN-regi, enn eit offensivt militæroppdrag i NATO sin regi? Det er spørsmål som no bør takast opp og drøftast internt i Regjeringa.

Kva er "riktig" sjukefråvær?

2009-12-23T11:16:00.003+01:00

Sjukefråværet auka med 0,7 prosentpoeng frå 3. kvartal 2008 til 3. kvartal 2009. Det har fått mange til å rope opp om eksplosjon i sjukefråværet, og krav om tiltak for lågare sjukefråvær florerar. Men sanninga er at det langt frå er snakk om nokon sjukefråværseksplosjon: Går me til dømes attende til 3. kvartal 2000, finn me at sjukefråværet den gongen var 7,1 prosent; berre 0,6 prosentpoeng lågare enn det er i dag. Dei siste ti åra har sjukefråværet heile ti gongar vore målt like høgt eller høgare enn det er no.

Sjukeløn står for store utgifter i folketrygda, og relativt små aukingar i sjukefråværsprosenten fører difor med seg utgiftsaukingar i milliardklassen samanlikna med nivået styresmaktene har planlagt. Men det er dét som er utfordringa; ikkje sjukefråværet i seg sjølv.

For kva er eigentleg lågt sjukefråvær? Og kvifor er 7,7 prosent så opplagt eit høgt sjukefråvær? Det er det få som freistar å svare på, trass i at så mange er overtydde om at sjukefråværet i dag ligg på eit uakseptabelt høgt nivå.

Eg trur me hadde hatt godt av ein grundig diskusjon om kva som er eit riktig sjukefråværsnivå i samfunnet vårt i dag, og kvifor det er det. Det stadig attendevendande panikkordskifte som i dag fyljer meldingar om relativt små endringar i sjukefråværet er i alle høve ikkje særskilt nyttig.

For vanskeleg å verte høyrt?

2009-12-21T10:31:00.005+01:00

Klassekampen peika laurdag på at det er nær umogeleg å påverke innhaldet i statsbudsjettet når dette fyrst ligg til handsaming i Stortinget. Som prov for dette viser avisa nettopp til kor lite alle dei som dei seinare åra har freista påverka budsjettframlegga i stortingshandsaming har makta å få til.

Eg trur Klassekampen kan ha rett i at det ofte er lite å gjere med pengefordelinga når framlegga til fordeling fyrst har hamna i nasjonalforsamlinga. Ikkje minst gjeldt nok dette når me no har fleirtalsregjering.

Likevel meiner eg avisa gløymer to ting – minst - når den skapar eit bilete av einevelde: For det fyrste er mykje av påverknad og innspel i regelen også sluttført frå organisasjonane og andre miljø når Regjeringa fremjar statsbudsjettet for Stortinget. Alle som arbeidar seriøst med å påverke politiske avgjerder er sjølvsagt fullt ut på det reine med at toget stort sett har gått når proposisjonen fyrst er trykka. Difor syt også dei fleste profesjonelle påverknadsmiljø i regelen for å ha sagt sitt lenge før trykkefristen går ut.

Og for det andre er det slett ikkje all påverknad som har inneverande år som tidshorisont. Også i påverknadsmiljøa forstår ein at det i somme saker trengs fleire år for å få gjennomslag. Då er faktisk ikkje mangel på gjennomslag eitt år alltid det same som å ha fått ”det døve øret”.

Budsjettsvik?

2009-12-19T11:56:00.003+01:00

Dei borgarlege i Bydel St. Hanshaugen meiner budsjettvedtaket som Ap, SV og Raudt gjorde før jul er eit svik mot dei eldre. Det er ein freistnad på å skyve skulda for noko ein sjølve har ansvaret for over på andre som i mine auge mest vert for pinleg å rekne: Bydelane i Oslo får pengane sine frå Oslo bystyre, kor det er borgarleg fleirtal. Og for andre år på rad er det Bydel St. Hanshaugen som har fått aller minst pengar per bebuar hjå bystyret.

Røynda er at det er Høgre og FrP i Oslo bystyre som ikkje prioriterer eldre i budsjettframlegga sine, trass i at særskilt FrP yndar å framstille seg sjølve som Partiet for eldre. At bydelane skal skrote alle andre formål for å rette opp ei opplagt feilprioritering frå byrådet si side, vert i mine auge høgst urimeleg.

Eg mistenker i tillegg dei borgarlege partia for å rope så høgt dei kan om eldre, for å dekkje over at venstresida faktisk makta å lage eit 2010-bodsjett som slett ikkje vart så ille som det i utgangspunktet kunne sjå ut som: Fritidsklubbane i bydelen er redda, helsetenesta særskilt retta mot born og unge er prioritert, og me har unngått nokre særs ugreie barnehagekutt som det i utgangspunktet var gjort framlegg om. Men dét ynskjer openbert ikkje dei borgarlege merksemd om.

Miljøsaka - den nye antirasismen?

2009-12-17T10:09:00.003+01:00

Dagens Næringsliv slår i dag opp at korkje SV eller Venstre vinn veljarar sjølv om miljøsaka er meir i vinden enn nokon gong før, trass i at dei to partia begge har miljø som ei av sine absolutte hovudsaker.

Eg trur forklaringa er at miljøsaka ikkje lenger er partisak, men har vorte allemannseige. ”Alle” er opptekne av miljø, til og med ein del av dei som vert skulda for ikkje å vere det. Då vert det naturlegvis vanskeleg for einskildparti å profilere seg på miljøsaka, slik til dømes SV gjorde på slutten av 80-talet og byrjinga av 90-talet.

På ein måte har miljøsaka sånn sett vorte den nye antirasismen: Ei sak kor alle er samde om hovudretninga og dei grunnleggjande prinsippa, og kor skiljelinjene og usemja difor gjerne skjer på eit nivå som gjer diskusjonane relativt lite spanande for den store folkehopen. Det er sjølvsagt leit for oss som hadde håpa å slå oss opp på miljøsaka partipolitisk. Men med tanke på rommet det skapar for konkret handling i miljøpolitikken er det utelukkande positivt.

Eg er oppteken av at SV framleis skal ha den klårt beste miljøpolitikken i Noreg. Men eg trur me må innsjå at den tida er forbi då me kan vinne val på miljøsaka. Og dét er eigentleg ein viktig siger: For SV, men fyrst og fremst for miljøkampen.

Draum eller mareritt?

2009-12-15T11:14:00.004+01:00

Når ein drøymer om bydelsbudsjett om natta er det eit signal om at budsjettmøte i bydelsutvalet nærmar seg. Skjønt; i år har det vel eigentleg meir vore snakk om mareritt: Bystyrefleirtalet har bestemt at Bydel St. Hanshaugen må gjere kutt i mangemillionklassen i 2010, og det er knapt mogeleg for oss som sit i bydelsutvalet å fullt ut skjerme nokon av dei som bur i bydelen vår for alt av negative konsekvensar.

Men me gjer vårt beste; det skal vere sikkert. For SV har det så langt i budsjettarbeidet vore viktig å få fram at St. Hanshaugen er sjølve sentrumsbydelen i Oslo, og at det difor er ein del av tilboda me står for som i røynda vert brukt av langt fleire enn ”berre” dei som bur i bydelen vår. Det er fyrst og fremst særs positivt. Men det hadde vore fint om også bystyret forsto at det då ikkje går an å – for andre år på rad – gje Bydel St. Hanshaugen aller minst pengar per bebuar av alle oslobydelane.

Budsjettmøte går av stabelen i kveld. Der vert det nok trangt, for mange interessegrupperingar har allereie varsla at dei vil vere der for å påverke oss. Det er bra, og ei fin framvising av ekte lokaldemokrati. Men det er jo samstundes litt trist at det denne gongen er mørkeblå budsjettkutt som triggar lokalengasjementet.

Attende frå Kina II

2009-12-13T10:15:00.004+01:00

Som tidlegare nemnt var eg nyleg i Kina, nærare bestemt på vitjing i byane Guangzhou og Beijing. Kina er eit vanskeleg land å forstå, og det å vere på vitjing der i nokre få dagar gjer eigentleg berre at ein vert meir merksam på kor lite ein kan om og forstår ved landet.

Men det som er heilt sikkert er at Kina er eit enormt folkerikt land, med enorme skilnadar på folk. Eg opphaldt meg i to store byar heile tida eg var i ”Midtens rike”. Der tåler nivået på folk sin levestandard godt samanlikninga med ein del europeiske land. Noko heilt anna gjeldt derimot for den kinesiske landsbygda, som ei av dei eg reiste saman med vitja. På landsbygda er levekåra til folk særs enkle, og til dels også direkte kummerlege. Det er noko som ikkje minst gjeldt for funksjonshemma og familiane deira, som vitjinga vår fyrst og fremst handla om.

Aller størst inntrykk på meg gjorde nok likevel vandringa vår gjennom Den forbudte by i Beijing. Palassområdet er i mine auge meir enn noko anna eit enormt og storslagent monument over det tidlegare keisarstyret, og sånn sett kan hende også ei nyttig påminning om at enorme skilnadar mellom folk er ein viktig del av Kina si historie. Men også ei påminning om at endring er mogeleg.

Can ju gjentake that?

2009-12-10T13:51:00.004+01:00

Ein amerikansk president er på vitjing i landet, noko som gjer at ein del av dei fremste representantane for landet vårt må snakke engelsk offentleg, for open mikrofon og på direkten. Ikkje alle får framandspråk nr. 1 til å flyte like godt, noko det allereie har vorte gjort meir eller mindre morosame poeng av i fleire av dei sosiale mediene eg tek del i.

Her meiner eg det er dei som gjer seg morosame på andre sine engelskevner si bekostning som drit seg ut, og i røynda avslører seg sjølve som meir provinsielle enn kva dei dei freistar å gjere narr av er. For folk som er fødd, oppvaksne og har budd heile eller det meste av sitt vaksne liv i Noreg er det då ikkje naturleg å snakke engelsk (eller noko anna framandspråk) like flytande som sitt eige morsmål.

Mellom dei eg kjenner eller har snakka med som sjølve er engelskspråklege, veit eg ikkje om nokon som ser det som korkje morosamt, pinleg eller spesielt oppsiktsvekkjande at ikkje nordmenn snakkar like godt engelsk som det dei sjølve gjer. Tvert om, er mi erfaring: Dei opplever det heller som litt merkeleg at me nordmenn ofte er så redde for å avsløre at me snakkar engelsk med norsk aksent. For nordmenn er jo dét trass alt ein særs naturleg ting å gjere…

Leggje ned?

2009-12-09T16:38:00.002+01:00

Så langt i haust har det vore mykje snakk om nedleggingar. Av sjukehus. Av skular. Det er sjølvsagt krevjande å skulle gå inn i kvar einskild sak. Men på eit meir overordna nivå kan eg ikkje anna enn å sjå det underlege i at det vert lagt ned offentlege tenestetilbod på felt der stort sett alle er samde om at det berre vil trengast større kapasitet i åra som kjem.

Det er rett nok ikkje noko framtidsretta i å sjå vekk frå målsetnaden om å få mest mogeleg velferd for kvar offentleg krone me nyttar. Derimot treng det ikkje alltid vere like smart å sjå seg blinde på konsekvensane innanfor kvart einskild budsjettår av å oppretthalde eit velferdstilbod. Det er slett ikkje alt som lønar seg korkje på kort sikt eller i bedriftsøkonomiske rekneskapar, og ikkje minst når me snakkar om fellesskap og dei delane av samfunnet som er til for oss alle burde dét aspektet vore langt framme.

I staden verkar det innimellom som om mange av dei som sit med avgjerdsmakt ofte let seg blende av bedriftsøkonomiske reknestykke og kravet om budsjettbalanse kvart einaste år. Dei har opplagt gode føresetnadar for å lukkas i næringslivet. Spørsmålet er om det ikkje bør liggje litt andre målsetnadar og omsyn til grunn når me snakkar om styringa av heile samfunnet?

Sjukeheimspolitikk på villspor

2009-12-07T12:22:00.002+01:00

Førre veke kom ti på topp-lista over kor nøgde brukarane er med sjukeheimane i Oslo. Den viser at den beste sjukeheimen i Oslo er kommunal, og elles at dei private og kommunale sjukeheimane fordelar seg nokså jamt på rangeringsoversikten. Det bryr ikkje høgresida seg om: Dei fokuserar i staden utelukkande på at fire av dei åtte private sjukeheimane i Oslo er med på ti på topp-lista, og at dette visst nok seier kor bra det er med private sjukeheimar.

I mine auge vert det for det fyrste noko litt hysterisk over høgresida si framstilling av sjukeheimsundersøkinga. Dei private sjukeheimane må visst seljast som suksesshistoriar for ein kvar pris. At fleire av dei private sjukeheimane faktisk slett ikkje lukkas spesielt bra med å gje brukarane eit godt nok tilbod, tillet høgresida seg å sjå heilt vekk frå.

Men for det andre viser brukarundersøkinga oss eigentleg nett det me kunne vente: Det spelar eigentleg lita rolle om ein sjukeheim er privat eller offentleg driven i eit system der det offentlege uansett definerer vilkåra for sjukeheimsdrifta. Og då vert det verkeleg interessante spørsmålet: Er systemet godt nok? Får me - samla sett - gode nok sjukeheimstenester ved å organisere sjukeheimsdrifta vår på denne måten? I så måte må det viktigaste den nyleg offentleggjorte brukarundersøkinga eigentleg seier oss vere at svaret på dét spørsmålet er ”Nei”.

Attende frå Kina

2009-12-04T17:37:00.003+01:00

Det har vore stille her på bloggen denne veka. Årsaka er enkel: Eg har vore på reise med jobben i Kina, og der har det vore vanskeleg (les: umogeleg) å kome på blogg (samt facebook og twitter). I augneblunken er eg forsåvidt framleis utanlands, men Arlanda kjennes nett no langt på veg som heime.

Det har vore ein både lærerik og spanande tur, og det er slett ikkje til å sjå vekk frå at ein bloggtekst eller to dei neste dagane kjem til å omhandle Kina på eit eller anna vis.

Gratulerer med dagen!

2009-11-28T17:01:00.003+01:00

I dag er det 15 år sia Noreg sa Nei til medlemskap i EU. I mine auge har det vist seg å vere ei særs klok avgjerd.

Det viktigaste argumentet frå oss på Nei-sida i 1994 var demokrati: Me ville få mindre å seie over oss sjølve som EU-medlemmar, og demokratiet me ville verte ein del av i EU hadde openberre veikskapar. Særskilt det siste har berre vorte endå meir tydeleg for kvart år som har gått etterpå: Oppslutnaden om EU-parlamentsvala er til dømes latterleg låg. Men også prosessane EU nyttar for å nå semje i viktige spørsmål er latterlege, ved at dei er i nærleiken av totalt umogelege å forstå for folket som avgjerdene skal gjerast gjeldande for.

Eit anna viktig argument frå førre EU-kamp var militariseringa av EU. Her var Ja-sida stort sett kategorisk avvisande: Noko militært EU ville det ikkje verte snakk om, og militærstellet skulle framleis vere det einskilde medlemslandet si oppgåve. Utviklinga dei siste åra viser kor feil ein slik påstand var. EU tek steg for steg i utviklinga av meir og meir militær kapasitet. Ja; det er til og med skrive inn i den nye Lisboa-traktaten at kvar einskild medlemsland er forplikta til å auke landet sin militære kapasitet. Også her står altså Nei’et frå 1994 seg særs godt i møtet med ettertida.

Klokt frå NAV

2009-11-27T13:20:00.002+01:00

NAV går mot eit høyringsframlegg om at foreldre som kidnappar eigne born skal straffast for dette ved å miste retten til offentlege ytingar. Det meiner eg er klokt av dei. Eg har rett nok sjølvsagt ikkje noko til overs for vaksne som ulovleg tek med seg born ut av landet. I så måte er det sterkt prisverdig at problemstillinga har vorte seten på dagsorden.

Men me gjer eit prinsipielt særs uklokt brott med norske velferdstradisjonar om me skal starte å dobbeltstraffe folk for feilgrepa dei gjer i liva sine ved å ta frå dei retten til velferdsordningar. Eg har trøbbel med å sjå at det å kidnappe eigne born er verre enn å til dømes selje narkotika til born, gjere seg skuld i seksuelle overgrep mot born eller å utøve vald mot born. Men ingen av desse brotsverka fører så vidt eg kjenner til med seg tap av retten til folketrygdytingar.

Det å ta med seg born ulovleg til utlandet finns det allereie lovheimel for å straffeforfølgje. Dette fyljer som ein naturleg konsekvens av at handlinga er ulovleg. Å då innføre det som for meg verkar som ei temmeleg vilkårleg påkomen ekstrastraff, verkar som eit opplagt feilgrep.

Det er lov å tenkje seg om to gongar. Det får me difor håpe Regjeringa gjer når den skal fylje opp høyringsprosessen som no er avslutta.

Jakten på talenta

2009-11-25T13:38:00.004+01:00

I leiarsjiktet innan norsk arbeidsliv er entusiasmen andsynes større bruk av midlertidige tilsetjingar stor, viser det seg. Haldninga er openbert at dette ikkje er noko arbeidstakarar treng uroe seg for; om ein berre er dyktig nok får ein seg jo jobb i alle fall.

For meg vert dette ei totalt meiningslaus tilnærming til forholda i arbeidslivet. Fokuset frå ein del nyhendemedia og også frå ein del av arbeidsgjevarorganisasjonane på alle dei voldsamt talentfulle medarbeidarane innan ulike sektorar og kor viktige desse er, er derimot i røynda eit trugsmål mot eit meir romsleg og inkluderande arbeidsliv.

Dei aller fleste arbeidstakarar i Noreg er slett ikkje oppsiktsvekkjande talentfulle. Dei aller fleste av oss gjer ein god jobb, og er pliktoppfyllande, samvitsfulle og har yrkesstoltheita på plass. Men det er dét som er normalen. Talenta – dei som utmerkar seg, imponerar og tek arbeidslivet med storm – er det faktisk særs få av.

Å leggje opp norsk arbeidsliv etter kjenneteikn ved eit forsvinnande lite mindretal av arbeidstakarane er difor slik eg ser det ein sikker metode for å skape meir utstøyting og mindre gunstige arbeidsvilkår for det store fleirtalet, som ”berre” gjer ein heilt grei og fullt ut akseptabel innsats. Det vil vere uklokt. Arbeidsgjevarane bør heller fyrst som sist lære seg at dei fleste av oss faktisk gjer nøyaktig det dei betalar oss for: Jobben vår.

Medisin mot kva?

2009-11-23T10:02:00.003+01:00

Høgreleiar Erna Solberg lanserar no det som opplagt vil vere eit særs treffsikkert tiltak for lågare sjukefråvær: At folk skal gå på jobben uansett, også om dei er sjuke. At det vil gje lågare fråvær - i alle høve på kort sikt - er det vanskeleg å argumentere mot.

Derimot er det ikkje like opplagt at Solberg sin medisin vil gjere noko med det som reint faktisk er problemet: At folk er sjuke. I staden satsar Høgre i fyrste rekkje på å fjerne symptoma. Og i Høgre er openbert utgiftene til sjukepengar det viktigaste symptomet å få gjort noko med.

Mi uro er at framlegget til Solberg faktisk vil kunne gje auka sjukefråvær etter ei tid. Når tilstrekkeleg mange tilstrekkeleg lenge har gått sjuke på jobb, fryktar eg at langt fleire enn i dag vil verte skikkeleg sjuke skikkeleg lenge. Den aller beste kvaliteten ved sjukelønsordninga vår i dag er nemlig at det ikkje kostar noko for den einskilde å verte sjuk - same kor tid og same kor lenge. Slik får ein sjukefråværet der det skal vere. Folk melder seg sjuke når dei får influensa eller ryggplager eller brekk beinet, slik dei skal gjere. Om desse byrjar gå på jobb same kva, slik Høgre vil, kan sjukdomane deira verte langt verre, og mykje meir langvarige. Det burde Høgre reflektere litt meir over.

På tide med IA-omstart?

2009-11-21T15:17:00.003+01:00

Likestillings- og diskrimineringsombudet (LDO) offentleggjorde tysdag likestillingsrekneskapen for 2009, SaLDO. Her kjem det mellom anna fram at 55 prosent av funksjonshemma står utanfor arbeidslivet, og at over 90.000 funksjonshemma seier dei gjerne vil ha jobb.

Det er interessante og høgst urovekkjande tal. Men eigentleg er det endå meir urovekkjande at det no har vore slik i årevis. For det er slett ikkje gjennom SaLDO me fyrst har fått høyre at funksjonshemma slit i arbeidslivet: Statistisk Sentralbyrå gjennomførte si fyrste tilleggsundersøking om funksjonshemma i arbeidslivet allereie i 2000, og har stort sett gjennomført nye slike tilleggsundersøkingar kvart år etter det. Bilete som har kome fram i desse er nøyaktig det same som det LDO no også melder om: Godt over halvparten av funksjonshemma står utanfor arbeidslivet, samstundes som mange av dei ynskjer seg jobb.

Det verkeleg interessante no er difor kva som kan gjerast for å betre situasjonen – ein situasjon me altså har vore klar over i (minst) eit tiår. Eg trur mykje kan gjerast i samband med den nye IA-avtalen, som skal på plass til våren. Auka yrkesdeltaking frå funksjonshemma var allereie frå starten i 2001 med som målsetnad i IA-avtalen. Men fint lite er gjort så langt. Å få til ein ny IA-avtale der fokus verkeleg er på å få fleire funksjonshemma i arbeid, ville difor no vere ein god (om)start.

Ny medisin?

2009-11-19T10:31:00.003+01:00

Statsministeren varslar no innstramingar i sjukelønsordninga. Mellom anna er det (endå ein gong) på tale å auke arbeidsgjevar sin del av sjukelønsutbetalingane, og også å stille strengare krav til sjukemeldte om å kome seg tidlegare attende på arbeid att.

Min fyrste reaksjon er at styresmaktene no bør verte samde med seg sjølve om det dei ynskjer er å redusere sjukefråværet, eller om dei eigentleg er mest opptekne av å redusere staten sine utgifter til sjukefråvær. Om det er det siste fokuset eigentleg ligg på, er tiltaka Stoltenberg varsla i går sikkert ikkje så dumme. Noko særskilt effekt på sjølve sjukefråværstala trur eg derimot ikkje at tiltaka vil ha.

Det verkar i mine auge naivt å tru at folk vert mindre sjuke av å stadig få høyre at dei må vere mindre sjuke. Likevel verkar det meir og meir som om det nettopp er dét som er hovudstrategien i sjukefråværsinnsatsen frå styresmaktene si side. Eg trur det ville vore langt meir verknadsfullt om det i staden vart fokusert på kva forhold i arbeidslivet som gjer at folk vert sjukemeldte. Og då er det dei med lange sjukefråvær, som fører til at fare for utstøyting oppstår, eg fyrst og fremst tenkjer på. Korttidssjukefråværet i Noreg er lite, og utgjer ikkje noko problem å snakke om, korkje for folketrygda eller for den einskilde.

Tøft 2010 for St. Hanshaugen

2009-11-18T11:05:00.004+01:00

I neste månad skal eg vere med på å vedta bydelsbudsjettet for Bydel St. Hanshaugen. I motsetnad til kva mange kan hende trur, er det slett ikkje småpengar som ligg i ein oslobydel sitt budsjett: I St. Hanshaugen skal me fordele over ein halv milliard kroner, og me er langt frå den oslobydelen som har mest pengar å rå over.

Likevel er det på det reine at me i Bydel St. Hanshaugen kjem til å få eit særs skrint 2010. Reduksjonane i løyvinga frå H/Frp-byrådet er store, og Bydel St. Hanshaugen er den bydelen i Oslo som får minst pengar til fordeling per ibuar. Det gjer at det neste år må kuttast i det meste me har av tilbod og tenester. Taparane vert sjølvsagt folk flest som bur i bydelen.

Eg meiner det er uakseptabelt. Som folkevald vert både eg og dei andre bydelspolitikarane tvungne av byrådet til å gje dei som bur i bydelen vår eit langt dårlegare tilbod enn kva mange av oss føler me kan stå inne for. Mi klare oppmoding til bystyrefleirtalet er difor at dei overstyrer Høgre og FrP, og går inn for å auke dei samla løyvingane til oslobydelane for 2010 med 500 millioner kroner. Det trengs, om me vil at tilbodet til dei som bur i hovudstaden skal verte sånn passe til neste år…

Venstrebløff om fattigdom

2009-11-17T11:18:00.004+01:00

Venstre vil nytte nær to milliardar kroner meir på fattigdom enn Regjeringa. Det er sjølvsagt i utgangspunktet flott. Men for det fyrste var Venstre aldri var i nærleiken av å få gjennomslag for ei liknande fattigdomssatsing som det Regjeringa ynskjer for 2010 då partiet sjølve sat i regjering saman med Høgre og KrF.

For det andre – og det er viktigare - handlar fleire av framlegga i det Venstre kallar ”tiltak for å bekjempe fattigdom” eigentleg ikkje om fattigdom. Til dømes ynskjer partiet auka minstefrådraget i lønsinntekta, til 38 prosent. Men for å få eit slikt frådrag må ein rimelegvis vere i jobb. Der er i regelen ikkje dei som slit med fattigdom.

I tillegg meiner Venstre at fleire pengar til spesialpedagogar, helsesystertenesta og leksehjelp er gode fattigdomstiltak. Misforstå meg ikkje; dette er tiltaka som i seg sjølv i høgste grad er positive. Men om dei kan karakteriserast som fattigdomstiltak er det i så fall ei enorm mengd med andre tiltak og ordningar som allereie ligg i statsbudsjettframlegget frå Regjeringa som også må reknast med. Då vert det Venstre framstiller som auka fattigdomssatsing i røynda berre eit blaff.

Eg er glad for at både Venstre og KrF freistar å reise fattigdomsfokuset. Men er det noko me har nok av innan fattigdomsfeltet er det symbolpolitikk. Det er openbert ikkje Venstre samde i.

Adresse uvesentleg?

2009-11-14T13:17:00.002+01:00

Oslo er ein delt by, på fleire måtar enn ein. Aftenposten Aften (berre på papir) sat til dømes i førre veke fokus på at det er ei stor overvekt av oslopolitikarane – særskilt dei frå høgresida – som bur på vestkanten. Medan det er på austkanten dei sosiale utfordringane, levekåra, utdanningsnivået, helsetilstanden og inntektsnivået er mest iaugefallande.

Til dette svarar Oslo Høgre-leiar Michael von Tetzchner at ”Årsaken til at folk har et problem er ikke at de har en adresse”. Det må vere den aller mest klåre avvisinga av det som i mine auge i dag er den aller viktigaste utfordringa i Oslo: At byen er delt mellom aust og vest på dei fleste levekårsindikatorane me kjenner til, og at det heilt gjennomført er folk i aust som kjem dårlegast ut.

Høgre og FrP får betydeleg fleire røyster i vestkantbydelane enn i austkantbydelane. Det er i og for seg ikkje så unaturleg. Men når dei ignorere dei openberre utfordringane i Oslo knytt til sosial ulikskap mellom anna innan helse, utdanning, inntekt og arbeidslivstilknyting, er dette sterkt kritikkverdig. Framfor alt er det endå eit prov på at den beste måten å faktisk få gjort noko for styrka utjamning og meir sosialt likeverd i Oslo, er å allereie no starte arbeidet med å få kasta Høgre og FrP ut or byrådskontora etter kommunevalet om to år.

Lov med meiningar?

2009-11-12T13:25:00.002+01:00

Då eg fyrst høyrde nokon meine at det var feil å kritisere Noreg sitt militære bidrag i Afghanistan av di det kan svekkje moralen til soldatane våre der og familiane deira, tok eg det eigentleg ikkje på alvor. Det verka rett og slett for søkt.

Men etter kvart har eg forstått at det faktisk er ein del som meiner det, og som går inn for å leggje eit sjølvpålagt lokk over ein viktig del av norsk utanriks- og tryggingspolitisk debatt. Det er oppsiktsvekkjande.

Ingen meiner til dømes at NAV ikkje skal kritiserast av omsyn til dei som jobbar der. Når helsekøane veks vert ikkje kritikken moderert av omsyn til sjukepleiarane og lækjarane. Og stort sett er både NAV-tilsette, sjukepleiarar og lækjarar – for å ta desse tre yrkesgruppene som dømer - på det reine med at det skal vere lov å ha meiningar om jobben dei gjer. Ja; mange av dei tek faktisk del i ordskifte sjølve.

Eg har stor respekt for soldatane våre i Afghanistan, sjølv om eg meiner dei bør heim att til Noreg med det same. Familiane deira har eg også stor sympati med. At eg ikkje skal kunne meine noko om ei av dei mest sentrale sakene i norsk utanriks- og tryggingspolitikk om dagen av di nokon kan ta seg nær av det, vert derimot heilt urimeleg i mine auge.

Færre kommunar?

2009-11-11T10:19:00.002+01:00

Samhandlingsreforma for helsevesenet har aktualisert diskusjonen om kommunestrukturen vår. Frå ulikt hald vert det peika på at mange kommunar slett ikkje er store nok til å forvalte eller stå for gjennomføringa av mange av dei oppgåvene samhandlingsreforma inneber at kommunane overtek. Og det er nok mykje rett i det.

Derimot trur eg ein veikskap ved diskusjonen om kommunestruktur i Noreg er at den ofte føregår bak skrivebordet, med tal og statistikk som viktigaste utgangspunkt. Det er neppe eit særskilt godt utgangspunkt for ein slik diskusjon.

Kommunestorleik i Noreg handlar mellom anna om nærleik til tenestetilbod, avstand til maktsentra, lokal identitet og – sjølvsagt – geografi. Det kan ofte sjå rart ut på papiret når det berre bur nokre hundre menneskje i einskilde kommunar. Går ein inn i forholda i og kring kommunane dette gjeldt vert det derimot som regel raskt meir fornuftig og logisk.

Eg er ikkje skeptisk til kommunesamanslåingar. Derimot trur eg det er i den einskilde kommunen ein best veit om ei samanslåing med nabokommunen er det riktige eller ikkje. Tvangssamanslåingar er eg difor mot. Og eg trur dei som stør tvangssamanslåingar vil få seg ei overrasking eller to om dei nokon gong får gjennomslag for politikken sin. Kommunestrukturen vår er sjølvsagt ikkje skriven i stein. Men den er slik den er av ein grunn. Det kan det vere klokt å hugse på.

Bomskott frå Dagsavisen om raudgrønt Oslo

2009-11-08T18:14:00.004+01:00

Arne Strand i Dagsavisen ivrar for traudgrønt samarbeid i Oslo etter valet i 2011. Det er bra! Derimot leverer han i mine auge eit bomskott når han på leiarplass i avisa no i helga mellom anna skriv at det er ”nødvendig at partiene blir enig om en felles politisk plattform før valget. De trenger et klart rødgrønt alternativ til byrådets blå politikk.”.

At Oslo Ap og Oslo SV samordnar politisk ståstad før kommunevalet om to år er slik eg ser det slett ikkje eit steg i retning av eit traudgrønt Oslo. Derimot kan det raskt verte eit steg i retning to mindre gjenkjennelege parti.

Skal venstresida makte å ta over makta i hovudstaden, må dette skje med utgangspunkt i valresultata partia på venstresida oppnår. Og eg er overtydd om at SV oppnår høgast oppslutnad ved å fremje SV-politikk. Like overtydd som eg er om at Ap haustar størst veljaroppslutnad når folk kjenner att Ap sin politikk i framlegga og utspela frå partiet.

Difor meiner eg hovudutfordringa for partia på venstresida fram mot valet må vere å finpusse, vidareutvikle og fronte dei politiske sakene. Den som meiner makta vert vunne av partiet som finn den mest juicy toppkandidaten trur eg tek feil. Og eg trur altså det vert feil å vise fram ein felles politisk plattform før valet. Den skal framforhandlast med utgangspunkt i valresultatet.

De andres liv

2009-11-05T14:42:00.003+01:00

Det er eit himmelhav av ulikskap mellom DDR på 1980-talet og EU i dag. Då eg på nytt såg filmen ”De andres liv” på NRK2 i går – om den nær totale overvakinga ibuarane i tidlegare Aust-Tyskland var utsetne for – klarte eg likevel ikkje la vere å tenkje på den klåre parallellen til samfunnet me i Noreg kan få dersom EU sitt datalagringsdirektiv vert norsk lov.

Rett nok skjedde overvakinga i DDR i løyndom. EU skal såleis ha for å gjennomføre overvakingssamfunnet under fullt offentleg innsyn. Men summa summarum er dei prinsipielle skilnadane på overvakingssamfunna me hadde i både aust- og vesteuropeiske land på 1960- og 70-talet, og den institusjonaliserte overvakinga me risikerer å få om datalagringsdirektivet vert implementert i norsk lovgjevnad, skremmande små. Skilnadane er langt større når det gjeldt måten teknologien fungerer på og korleis overvakinga vert gjennomført reint teknisk. Utan at dét nett her eigentleg kan seiast å tale til fordel for oss som lever i 2009.

Eg har fått med meg at dei som vil implementere datalagringsdirektivet viser til kva personar me kan få gåande rundt i samfunnet vårt om me ikkje nyttar overvaking til å identifisere dei. Også det er ein argumentasjon som verkar skremmande lik den ein nytta for 40 og 50 år sia. Den gongen for å rettferdiggjere overvaking me alle tek unisont avstand frå i dag.

Kva er det eigentleg med konsulentbransjen?

2009-11-04T11:22:00.004+01:00

Eg har gått frå å fyrst vere særs skeptisk til konsulentbransjen for ein del år sia, til å i ei tid ha vore meir positiv. Eg har tenkt at det trass alt kostar mindre å leige ein PR-, organisasjons-, rekrutterings- eller påverknadskonsulent for ein avgrensa periode enn å ha si eiga konsulentavdeling. Sjølvsagt har mange i samfunnet ikkje har råd til å hyre inn konsulentar i det heile. Men argumentet om at konsulentbransjen berre er til for dei rikaste vert i mine auge for enkelt.

No byrjar eg verte meir kritisk att. Dels av di eg etter kvart har hatt ein del kontakt med ulike konsulentmiljø. Heilt svart hav skal eg ikkje påstå at det er. Men imponert har eg berre unntaksvis vorte.

Men det som verkeleg får vektskåla til å tippe i negativ lei er kor til dei grader folk som tek fleire tusenlappar i timen for å gje ”ekspertråd” til andre, sjølve ofte går så ettertrykkeleg på trynet i faga dei liksom skal ha spisskompetanse i. Og det handlar slett ikkje berre om sakene media fråtsar i om dagen.

At folk tener pengar på å gje konsulentråd har eg ingen som helst problem med. At ein heil bransje i årevis har meska seg på å overselje eigen spisskompetanse og evne til å nå gode resultat er langt verre.

Den verkelege bomba under velferdsstaten

2009-11-02T15:53:00.004+01:00

Nyvald stortingsrepresentant Torbjørn Røe Isaksen (H) har byrja å kalle dei mange uførpensjonistane og sjukemeldte her til lands for ”bomba under velferdsstaten”. Han – og fleire med han - meiner etter kva eg forstår at velferdssamfunnet vårt ikkje lenger vil kunne finansierast dersom like mange vert ståande utanfor arbeidslivet også i framtida. Det er det neppe sakleg grunnlag for.

Men for å finne det som verkeleg er ei bombe under velferdssamfunnet vårt, trur eg me må sjå andre stadar enn i uførekøane, sjukelønsordninga og velferdssystemet vårt. Dei verkelege utfordringane finn me slik eg ser det i arbeidslivet, kor stadig fleire får større og større vanskar med å stå ei heil yrkeskarriere gjennom. Når stadig fleire hamnar på sjukeløn og vert uføre er det ikkje av di me vert sjukare og sjukare. Men av di arbeidslivet stiller krav som stadig fleire ikkje maktar å møte.

Eg er redd me står andsynes usosiale og fattigdomsfremjande kutt i stønadsordningane våre i tida som kjem. Den såkalla ”uføreeksplosjonen” og auken i utgiftene til sjukeløn ser nokså urovekkjande ut om ein skriv dei fram nokre tiår. Og det gjer ein jo som kjent ofte i Finansdepartementet. Diverre. Fokus burde i staden vore retta mot kva me kan gjere for å skape eit arbeidsliv der fleire kan ta del. Svekking av velferdsordningane våre har ingen nytteverdi i så måte.

Nytt fattigdomsprosjekt?

2009-10-30T13:18:00.002+01:00

I Bydel St. Hanshaugen vart det i 2008 gjennomført eit eige prosjekt for å motverke fattigdom, retta særskilt mot småbarnsfamiliar. Sentralt i prosjektet sto tilbod om tett kontakt og oppfyljing frå bydelen si side. Erfaringane frå prosjektet var særs positive: Mest alle som tok mot tilbodet om oppfyljing frå bydelen vart hjelpt over i ein situasjon med ein meir stabil inntektssituasjon, og fekk også støtte til å gå i gong med konkrete framtidsplanar.

Desse erfaringane gjorde at SV på tysdag denne veka fremja forslag i bydelsutvalet om at eit tilsvarande prosjekt bør gjennomførast også i 2010. Det fekk me alle dei andre partia i bydelsutvalet med oss på. Dermed er det no opp til byrådet om dei vil imøtekome oppmodinga vår om å gje Bydel St. Hanshaugen pengar til å på nytt gjennomføre ei satsing som me allereie på førehand veit vil kome til å hjelpe menneskje som slit levekårsmessig.

Det er ei oppmoding byrådet i mine auge bør gripe med både armar og bein. Aktivt fattigdomsførebyggjande arbeid som rettar seg særskilt mot barnefattigdom og småbarnsfamiliar er kan hende det viktigaste og mest fruktbare sosialpolitiske arbeidet som kan tenkast. Ei barndoms- og ungdomstid som fattig skal ikkje nokon i Noreg trenge å gå gjennom. Difor er det også så viktig at det vert teke konkrete grep for å motverke at slikt skjer.

Raudgrønt Oslo i 2011?

2009-10-28T11:06:00.002+01:00

LO i Oslo har teke eit høgst prisverdig initiativ for raudgrønt samarbeid om byrådsmakt i Oslo etter kommunevalet om to år. Av sakene LO har peika på som viktige er utjamning mellom aust og vest i Oslo, kamp mot privatisering og konkurranseutsetting, og ein meir offensiv integreringspolitikk. Eg er 100 prosent samd.

Derimot er eg slett ikkje sikker på om tettare raudgrønt samarbeid om å ta over byrådsmakta åleine er nok. Ti av femten oslobydelar er allereie i dag styrt av venstresida. Likevel er det klårt borgarleg fleirtal i bystyre.

Hadde valoppslutnaden i dei austlege bydelane vore like høg som i dei vestlege, ville ikkje Høgre og FrP vore i nærleiken av byrådskontora i dag. Problemet er altså ikkje at partia på venstresida ikkje sankar veljarar. Problemet i Oslo er at dei som røystar blått er mykje flinkare til å nytte røysteretten.

Det er sikkert mange grunnar til dét. Men hovudforklaringa trur eg er at det er på austkanten me finn dei marginaliserte, som føler at samfunnet har svikta, som har gått på trynet og ikkje fått hjelp til å kome seg på beina att, som kjenner seg svikta av fellesskapen. Skal venstresida vinne byrådsmakta i Oslo er eg overtydd om at desse sin situasjon må høgt opp på dagsorden, og at det trengs visjonar og tiltak som kan endre kvardagen deira.

Slitsam barnehagediskusjon

2009-10-26T18:10:00.004+01:00

Eg har ein litt slitsam barnehagediskusjon gåande med FrP-representanten i bydelsutvalet der eg sit: Han har fått det for seg at SV er motstandar av private barnehagar. At SV beviseleg aldri har røysta mot ein einaste privat barnehage i bydelen ser ikkje ut til å gjere inntrykk på han.

Alle som har følgd med i norsk politikk dei siste åra veit at målsetnaden om full barnehagedekning har vore den kan hende aller fremste saka for SV. For å nå den målsetnaden – som me klarte - seier det seg sjølv at også privatdrivne barnehagar måtte til. Det har me i SV vore både opne og offensive på, i bydelen så vel som på landsbasis. At FrP ikkje har fått med seg det er leit, men også litt oppsiktsvekkjande: At SV skulle føretrekkje ingen barnehage framfor privat barnehage når me har hatt så sterkt fokus på målet om full barnehagdekking, vert i mine auge ei merkeleg tilnærming.

Så er det samstundes ingen tvil om at SV heller vil ha offentlege barnehagar enn private. Men dét handlar ikkje om at private ikkje kan drifte barnehagar like godt som og stundom også betre enn det offentlege. Men om at fellesskapstenestene er for oss alle, og at det difor er avgjerande å gje alle – ikkje berre somme - gode nok tilbod. Der lukkas me ikkje godt nok i dag.

Kva skjer med NAV?

2009-10-23T13:35:00.002+02:00

Situasjonen i NAV er urovekkjande. Og eg tenkjer faktisk ikkje fyrst og fremst på at Riksrevisjonen kjem med skarp kritikk for manglande styring innan arbeids- og velferdsforvaltninga. Derimot er eg særs uroleg for om statsbudsjettet for 2010 set NAV i stand til å gjere den innsatsen som trengs for å møte utfordringane arbeids- og velferdsforvaltninga skal gjennom det komande året.

Ei av dei viktigaste innhaldsendringane som kjem i samband med NAV-reforma er innføringa av den nye stønaden arbeidsavklaringspengar. Den skal erstatte dei tre såkalla korttidsstønadene me i dag har i folketrygda; rehabiliteringspengar, attføringspengar og tidsavgrensa uførestønad. I tillegg, parallelt med den nye stønaden, skal det på plass nye arbeidsverkty, som skal sikre tettare og betre oppfyljing av brukarane som treng bistand frå NAV. For ikkje å gløyme stadig aukande arbeidsløyse, førebuingane til innføringa av pensjonsreforma, IKT-utfordringar og oppfyljinga av alle dei nyoppretta arbeids- og velferdskontora rundt om i kommunane.

Er NAV godt nok rusta til å møte eit så krevjande år som 2010 no teiknar til å verte? Eg er faktisk usikker. At ei nedgong i talet på tilsette er det riktige grepet å gjere er i alle fall ikkje opplagt. NAV-reforma er riktig og viktig. Og den kan gje både samfunnsmessige og også reint personlege vinstar for mange om den lukkas. Men då må me våge å satse tungt nok på han.

Skattelistene

2009-10-21T10:53:00.003+02:00

Jaudå; eg fråtsar i skattelistene eg óg. Og ikkje minst i avissakene som omhandlar dei. Eg koste meg mellom anna godt då eg rekna meg fram til at Høgre si stortingsgruppe hadde til saman over 270 millionar kroner i formue (ni millionar i gjennomsnitt per representant) i 2008. Om me på noko som helst tidspunkt skulle ha vore i tvil, liksom…

Og nett difor er det offentleggjering av skattelistene i mine auge er både riktig og viktig: Det er ikkje sånn i samfunnet vårt at ein samfunnsaktør berre er summen av meiningane han eller ho uttrykkjer. Me har alle ein bakgrunn, ei fortid, ein omgangskrets og ei sosial plassering i samfunnet. Me kan like det eller ikkje, men erfaringsvis er det heilt på det reine at kven me er og kor me kjem frå påverkar kva me meiner og kor me stiller oss i ulike samfunnsspørsmål.

Og det er det ikkje noko galt i. Men det er viktig å vere klar over det. Og det er viktig å ha det in mente i samfunnsdebatten.

Skattelistene er på ingen måte den einaste, relevante informasjonen i så måte. Men det er definitivt mellom den viktige informasjonen om korleis samfunnet vårt fungerer og heng saman som alle bør ha tilgong på. Om me nyttar oss av den er derimot opp til kvar einskild.

Korttids og langtids

2009-10-20T11:03:00.002+02:00

Me står framfor ein nokså brei diskusjon om velferdsordningane våre andsynes høge offentlege utgifter til sjukefråvær og trygder. Det er viktige diskusjonar, som diverre innimellom vert prega av ufunderte slagordsframlegg. Dei verste av desse er i mine auge alle framlegga om innstrammingar av sjukelønsordninga.

Nokon trur problema med sjukefråvær her i landet skuldast unnasluntring og dårleg moral. Dei tek feil. Det kan rett nok godt tenkast at det er litt unnasluntring og dårleg moral her og der. Noko problem er det derimot ikkje: Det er ikkje korttidssjukefråværet som er problemet. Derimot er det langtidssjukefråværet som både synes best på statistikkane, kostar mest pengar, og som også er den største trugselen for auka uførepensjonering.

Paradokset er såleis at det faktisk kunne gjort seg med litt høgare korttidsfråvær, om dette har positive effektar på langtidsfråværet. Og det kan det faktisk tenkast å ha. At ein til dømes har mindre sjansar for å verte skikkeleg – og langvarig - sjuk dersom ein heldt seg heime ein dag eller to om ein berre er litt uggen, høyres til dømes sannsynleg ut. I tillegg veit me at mykje av langtidsfråværet kjem av såkalla ”lette mentale lidingar”, det vil i praksis ofte seie at ein møter veggen, går tom for krefter og liknande. At ein ekstra heimedag no og då kan motverke slik sjukdom verkar for meg ganske opplagt.

Regjeringa bør ikkje snu om Afghanistan

2009-10-17T14:37:00.004+02:00

Ap gjorde eit godt stortingsval for nokre veker attende, og det er sjølvsagt rimeleg at partiet får utteljing i form av meir å seie internt i det raudgrøne regjeringssamarbeidet. Når forsvarsministeren no freistar å endre statsbudsjettet gjennom media før Stortinget har kome skikkelig i gong med handsaminga av det, meiner eg derimot det nyvunne veljarmandatet vert nytta i friskaste laget.

Har Regjeringa teke til orde for å trekkje attende styrkar frå Afghanistan får den stå for det. Det er mange gode grunnar for eit slikt standpunkt. Mellom anna er det meir satsing på sivil infrastruktur (skular, vegar, sjukehus m.m.) og mindre satsing på militær innsats Afghanistan no verkeleg treng. Rein krigføring utanlands er sjølvsagt i seg sjølv problematisk. Men når me no har drive på med det i åtte år og det framleis ikkje er meir fred i sikte for afghanarane, bør alarmklokkene byrje å ringe.

Det er sjølvsagt lov å angre seg. Men når det gjeldt saka om færre soldatar til Afghanistan er det nok i fyrste rekkje forsvarsministeren som no angrar seg; ikkje heile Regjeringa. Difor meiner eg SV no bør krevje at det som faktisk framleis er Regjeringa si offisielle linje – attendetrekking av nokre av dei norske soldatane frå Afghanistan i 2010 – skal liggje fast. Det skulle jo eigentleg berre mangle. Ei avklaring er likevel openbert naudsynt.

Korleis stogge utgiftsveksten?

2009-10-15T14:58:00.003+02:00

Utgiftene til sjukepengar og uførepensjon skyt truleg i veret til neste år. Dette trass i at styresmaktene i samarbeid med partane i arbeidslivet i åtte år no har hatt ein eigen avtale og eit forpliktande samarbeid med det for å auge å redusere nettopp sjukefråveret og talet på trygdemottakarar; IA-avtalen.

Det er sjølvsagt umogeleg å vite om både sjukefråværet og talet på trygdemottakarar kunne vore endå høgare utan IA-avtalen og samarbeidet rundt denne. Det som derimot er heilt sikkert er at IA-avtalen ikkje kan seiast å ha vore noko krystallklår suksess. Difor er det i mine auge nokså paradoksalt at det som ser ut til å verte resepten for å møte utgiftsaukingane frå både styresmaktene og partane i arbeidslivet er meir av same medisinen: Eit endå sterkare fokus på innsatsen for lågare sjukefråvær.

Eg trur det tvert om er tersklane for deltaking i arbeidslivet som fyrst og fremst må endrast om både sjukefråværet og talet på nye trygdemottakarar skal kunne reduserast. Difor burde trøkket vore halde oppe på det arbeidet med arbeidstidsreformar som har vore gjort innan statsforvaltninga dei siste fire åra. Men eit slikt trøkk ser diverre ut til å vere fråverande, både i den nye regjeringserklæringa og i statsbudsjettet for komande år. Det er for lite offensivt, og i mine auge ikkje noko SV kan stå inne for.

Kva slags departement?

2009-10-14T10:40:00.002+02:00

Ulike aviser melder i dag at det er nøling om kva departement SV-leiar Kristin Halvorsen skal styre som er årsaka til at presentasjonen av den nye regjeringskabalen let vente på seg. Og det er sjølvsagt enkelt å forstå at avgjerda om kva slags departement ein skal leie dei komande åra er vanskeleg. For SV trur eg derimot konsekvensane av departementsvalet ikkje er i nærleiken av like viktige som det mange ser ut til å meine.

Det heng for det fyrste saman med at eg ikkje trur det er kor vidt Kristin Halvorsen er Finansminister eller Kunnskapsminister som fyrst og fremst er viktig for veljarane. Derimot trur eg gjennomslaga SV får i regjeringsapparatet på dei felta me har styringa over kan ha ein del å seie. Og om me ser på kor pengane har gått i dei ulike statsbudsjetta dei siste åra er det i så måte eigentleg lite som tyder på at det å ha finansministeren har gagna SV og SV-sakene noko meir enn dei andre to regjeringspartia.

For SV vil det slik eg ser det vere dag til dag-arbeidet med å få mest mogeleg gjennomslag i kvar einaste sak som Regjeringa handsamar som vil avgjere kva domen frå folk flest vert. Sånn sett kan erfaringane frå førre stortingsperiode tyde på at det eine departementet eigentleg er like greitt som det andre.

St. Hanshaugen i Soria Moria 2

2009-10-12T09:48:00.004+02:00

I den nye Soria Moria-erklæringa som vart lagt fram i førre veke tek Regjeringa til orde for at det må leggjast til rette for ei styrking av folk si deltaking i lokalpolitiske saker, ”herunder deltakende budsjettering”, som det står. Så vidt eg kjenner til er Bydel St. Hanshaugen den einaste staden i Noreg der me alt er i gong med eit eige prosjekt som nettopp handlar om deltakande budsjettering. Dermed kan me altså med ein smule godvilje slå fast at Bydel St. Hanshaugen har fått sitt eige punkt i den nye regjeringserklæringa.

Det er sjølvsagt særs gledeleg, ikkje minst med bakgrunn i kor harde politiske fightar me har hatt – og sikkert også kjem til å ha frametter – om saka i bydelsutvalet. De tre borgarlege partia i bydelsutvalet (Høgre, Venstre og FrP) ynskjer seg sterkt at saka skal skrinleggjast, og dei har i tillegg fått seg til å setje på papiret at deltakande budsjettering ”er et system utformet i andre økonomier og land hvor demokratiet ikke et en tradisjonell og bærende filosofi”.

Dei om det. Sikkert er det at trengs både endring og handling om valdeltakinga og engasjementet skal aukast. Eit kvart styresett er avhengig av oppslutnad for å ha legitimitet og for å kunne fungere. Difor burde uroa over stadig synkande valdeltaking vere tverrpolitisk. Det verkar den diverre ikkje å vere.

Verdig vinnar?

2009-10-09T13:28:00.002+02:00

Barack Obama er så poppis i Noreg og Europa at han no også har fått Nobels Fredspris. Hovudgrunngjevinga kan eg eigentleg langt på veg stille meg bak: Obama har vore offensiv når det gjeldt arbeidet med å avskaffe atomvåpen, og har – i motsetnad til kva vanleg er for amerikanske presidentar – også sete situasjonen i Midtausten på dagsorden tidleg i presidentperioden. Det fortener han ros for.

Men Nobels Fredspris? Ein skulle jo tru at ein for å få ein fredspris i det aller minste må la vere å føre krig. Og der kjem jo Obama sørgjeleg til kort. Han har rett nok arva dei to krigane i Irak og Afghanistan frå den langt frå like openberre nobelpriskandidaten George W. Bush. Og krigen i Irak ser han også ut til å vere innstilt på å få avslutta.

Noko heilt anna er situasjonen i Afghanistan. Der er USA – med Obama i spissen – fast bestemt på å halde fram krigføringa i årevis. Trass i at det siste Afghanistan no treng er meir krig.

Ein kan ha mykje bra ved seg utan at ein må få pris for det. Obama burde nok fått nokon år på å vise at han faktisk maktar å bidra til meir fred før nobelprisen vart hans. Inntil vidare er han trass alt berre endå ein i den lange rekkja av krigførande, amerikanske presidentar.

Medan me ventar...

2009-10-07T10:39:00.002+02:00

Den nye regjeringseklæringa frå dei raudgrøne partia skal presenterast for omverda kl. 15.00 i dag. Det er sjølvsagt spanande, og får meg mellom anna til å tenkje attende på handsaminga i SV sitt landsstyre av den fyrste Soria Moria-erklæringa, i 2005. Der tok eg sjølv del, og eg slutta meg der til at SV burde gå inn i regjeringssamarbeid med Ap og Sp.

Eg kjenner sjølvsagt ikkje i skrivande stund til innhaldet i den nye erklæringa. Men med mindre det skulle vere avgjerande brott der med linjene frå den fyrste Soria Moria-erklæringa, trur eg nok eg vil meine at det også denne gongen vil vere riktig å skipe regjering saman med dei to andre, raudgrøne partia.

Men samstundes er eg også i dag fyrst og fremst oppteken av det same som eg sa frå talarstolen i landsstyre for fire år sia: Det kan sjølvsagt vere vanskeleg å heilt ta innover seg når regjeringsdokumentet er framforhandla og posisjonane fastlagte. Men det er faktisk no det verkeleg harde arbeidet startar. For SV må kvar dag i regjeringskontora frametter handle om å på ny vinne gjennomslag for mest mogeleg av politikken vår. Utan at me stiller eit slikt krav til oss sjølve – og maktar å leve opp til det - kan dommen frå veljarane verte særs tøff også om to og fire år.

Vegen til ny valsiger

2009-10-06T12:35:00.002+02:00

Oslo har stort sett vore styrt av dei mørkeblå dei siste tiåra, men etter stortingsvalet meiner ein i Oslo Ap no at høvet til å endre på dét er til stades. Difor har ein allereie no starta leitinga etter toppkandidatane ved kommunevalet om to år.

Eg deler i utgangspunktet optimismen som gjer seg gjeldande i Oslo Ap om dagen når det gjeldt utsiktene til at venstresida kan overta styringa av byen i 2011. Derimot vert eg ikkje særskilt oppløfta av at ein openbert ser på kven som skal toppe bystyrelista som det viktigaste spørsmålet å avklare for å kunne realisere eit regimeskifte.

Oslo hadde vore styrt av venstresida allereie om dei som bur i dei austlege bydelane hadde røysta i like stor grad som veljarane på vestkanten. Men slik er det jo ikkje. I staden er valdeltakinga lågast i bydelane der helsa er dårlegast, inntekta lågast og dei sosiale problema mest utbreidde. Det bør seie oss noko om kva slags grupper oslopolitikken i dag ikkje maktar å dra ut or sofaen på valdagen. Difor trur eg også nykkjelen til valsiger om to år ligg i å finne sakene og bodskapen som sikrar engasjement og røysteviljen hjå dei som i dag kjenner seg marginaliserte og gløymde, og som av den grunn ikkje ser det som viktig å nytte røysteretten.

Union på vidvanke

2009-10-04T13:49:00.004+02:00

Det meste av denne veka har eg vore på studietur med jobben min i Brussel. Det som slo meg meir enn noko anna ved EU-vitjinga denne gongen er kor totalt framandgjerande EU sitt system for avgjerder er. For å forstå det må ein i praksis vere tilsett i EU-systemet, eller ha ein annan jobb som gjer at ein arbeider særskilt med EU-systemet.

Medan det i Noreg er slik at Regjeringa fremjar lovframlegg som Stortinget så anten røystar ned eller vedtek, er opplegget uendeleg mykje meir innfløkt i EU. Rett nok er det også i EU Kommisjonen (som vel litt forenkla kan seiast å vere EU si regjering) som kjem med lovframlegga. Men etter dette er avgjerdsprosessen ein tidvis turbulent veg fram og attende, i ulike retningar og hastighetar og ofte med omfattande endringar, før eit endeleg vedtak kan hende ser dagens lys. Det er slett ikkje uvanleg at ein lov brukar tre år frå den fyrst vert fremja til den endeleg er vedteken. Og då ser den gjerne fullstendig annleis ut enn fyrsteframlegget.

No kan jo kvaliteten på lovvedtaka i EU sjølvsagt vere god sjølv om prosessen er både uforståeleg og utilgjengeleg. Men demokrati fungerer berre om folket sluttar opp om det. Og korleis folk skal kunne slutte opp om eit demokrati ein må vere ekspert for å forstå er ikkje nett innlysande.

Ekstra ferieveke for småbornsforeldre?

2009-09-29T13:32:00.003+02:00

På austlandet er det haustferie denne veka, og ein del av kollegaene mine har teke seg fri for å vere saman med borna sine. Det er det nok ein heil del andre som har gjort også. Men i motsetnad til meg som inntil vidare ikkje er pappa, må dei med born ta haustferie av nøyaktig den same feriekvota som det eg har. For meg er det ikkje openbert at det framleis bør vere slik.

Småbornsforeldre treng opplagt meir tid til å vere saman med borna sine enn folk utan småborn. At foreldre er mest mogeleg saman med borna sine er i tillegg både viktig og positivt, særskilt når borna er aller minst. Difor må me freiste å lage fleire ordningar som best mogeleg sikrar at høva for arbeidslivsdeltaking er gode også for småbornsforeldre, men utan at dette hindrar eller reduserer høva for samvær med borna.

Meir overordna er det også særs viktig at det kvart år vert fødd fleire born her i landet. Skal me sikre ein framleis berekraftig arbeidsmarknad med nok arbeidstakarar til å stå for alle dei naudsynte oppgåvene samfunnet må ha utført, treng me langt fleire arbeidstakarar dei neste tiåra enn me har i dag. Difor er det lurt med fleire ordningar som gjer det meir attraktivt å få born. Slik til dømes ei ekstra ferieveke for småbornsforeldre vil vere.

Krav til ny regjeringserklæring

2009-09-28T10:02:00.002+02:00

I dag startar tingingane om ei regjeringserklæring som potensielt vil gjelde for dei fire neste åra. Her er mine fem viktigaste ”krav” til kva ei slik erklæring bør innehalde:

Noreg ut or Afghanistan
Det er ikkje meir krig Afghanistan treng, men meir velferd, helse og utdanning. Noreg må difor arbeide for ein fredsbevarande FN-styrke i Afghanistan i staden for ein krigande NATO-hær, og samstundes fronte krav om auka pengeoverføringar og satsing på afghansk samfunnsinfrastruktur frå det internasjonale samfunnet.

Ikkje kutt i uførepensjonen
Uførepensjonsordninga skal reformerast. Den reformen må gjennomførast utan at det vert kutta i eksisterande ordningar, og med eit sterkt fokus på å styrkje levekåra til dei med aller minst arbeidsevne.

Likeløn
Regjeringa må gjere det til ei prioritert oppgåve å få arbeidslivspartane med på ei satsing for å fjerne dei urettvise lønsskilja mellom kvinner og menn. Ein likelønspott i lønsoppgjera er eit av tiltaka som må på plass.

Kamp mot fattigdomen
Innsatsen som har vore ført mot fattigdomen dei siste fire åra må vidareførast og styrkast ytterlegare. Eit særskilt fokus må rettast mot låginntektsgrupper med forsørgjaransvar, personar med høge medisinutgifter og folk med ein krevjande og/eller uavklart bustadsituasjon.

Auka deltaking i arbeidslivet frå marginaliserte
Særskilt funksjonshemma og etniske minoritetar har langt lågare arbeidslivsdeltaking enn folk elles. Det trengs difor særskilte innsatsar for å auke arbeidslivsdeltakinga frå desse to gruppene.

Er du forsikra...?

2009-09-25T12:44:00.002+02:00

Ein rask runde hjå eit tilfeldig utval av norske bankar sine heimesider viser at tilboda om forsikring i dag finns i hopetal. Og det er slett ikkje lenger berre hus, innbu, bil, båt og hytte som kan forsikrast: Du kan også forsikre helsa di, levekåra dine ved sjukdom, borna dine, og også pengane dine om du skulle få dårlegare betalingsevne.

Og det er jo i og for seg hyggeleg. Problemet er at me alle allereie er forsikra mot slikt. Folketrygda vart innført i 1967, og sikrar oss alle dersom me skulle hamne i situasjonar der me ikkje ved eiga inntekt maktar å forsørgje oss sjølve. Likevel er forsikringsprodukta på marknaden i dag særs attraktive, og etterspurde i stor monn.

Eg er ikkje tilhengar av at det skal vere forbode å tilby ulike typar forsikringsprodukt, sjølv om eg rett nok er oppteken av at retningslinjene for korleis slike produkt skal kunne utformast og seljast må vere strenge. Derimot meiner eg dei mange forsikringane som i dag vert bydd fram på felt der folketrygda alt forsikrar oss – og ikkje minst veksten desse har hatt dei siste åra – synliggjer ei sentral utfordring for velferdssamfunnet vårt: Å syte for at dei offentlege, universelle velferdsordningane våre vert så gode også i framtida at ikkje dei stadig meir kjøpesterke av oss i større og større grad ordnar seg privat.

Mørkeblått oslobudsjett

2009-09-23T16:10:00.005+02:00

Det meste som har med oslobudsjettet for 2010 å gjere druknar naturleg nok i byrådsleiaren sin sorti. Det er litt synd, for det er mykje i det framlagte budsjettet som hadde fortent ein del merksemd. Det er i alle høve liten tvil om at det er eit budsjett med velkjent mørkeblått preg som i dag er lagt fram.

Eg merkar meg til dømes at medan prisstigninga som er innarbeida ved utrekninga av kor mykje pengar bydelane skal få overført er på 1,2 prosent, er prisstigninga ein nyttar ved utrekninga av kor mykje bydelane skal betale for opphald på rusinstitusjonar på det doble; 2,4 prosent. Og det er jo sikkert ein fin måte å spare inn litt pengar på, om ein ser på byen med mørkeblå auge.

I tillegg har byrådet bestemt at det i 2010 skal gjerast eit såkalla ”effektiviseringsuttak” på 0,6 prosent; det vil seie at nøyaktig dei same tenestene, dei same tilboda med den same arbeidskrafta av ein eller annan ikkje nærare angjeven grunn skal verte 0,6 prosent billigare til neste år. Forstå det den som kan.

Oslo Kommune har etter kva eg har forstått kjempehøg kredittrating hjå finansielle låneinstitusjonar. Slik byrådet styrer butikken er ikkje dét så vanskeleg å forstå, diverse økonomiskandalar til trass. Men det er altså oslofolk flest som tapar på at byrådet prioriterer aller høgast at hovudstaden skal vere flinkast i økonomiklassen.

Ny IA-avtale?

2009-09-22T12:28:00.002+02:00

Avtaleperioden for den gjeldande IA-avtalen (Intensjonsavtalen om et mer inkluderende arbeidsliv) går mot slutten. Regjeringa må såleis no ta stilling til om den ynskjer ein ny avtale. Den bør i så fall få eit nokså annleis innhold enn IA-avtalene me til no har hatt.

I mine auge er det det særs sterke fokuset på sjukefråværet og måten arbeidet mot sjukefråværet har vorte gjennomført på dei seinare åra som er det viktigaste hinderet for eit verkeleg meir inkluderande arbeidsliv. For med eit så sterkt fokus på sjukefråvær får mellom anna målsetnadane om fleire seniorar og funksjonshemma i jobb sjølvsagt mindre fokus.

I mine auge er det difor ved å tvert om fokusere meir på tiltak, ordningar og praksis som kan gjere det enklare for marginaliserte grupper i arbeidslivet – til dømes funksjonshemma, etniske minoritetar og dels også seniorar – at arbeidslivet verkeleg kan gjerast meir inkluderande. Skal hovudfokus derimot framleis vere nærast utelukkande på sjukefråværsarbeidet, er eg redd me ikkje vil få særskilt gode resultat på korkje det eine eller andre feltet.

For paradokset er at det er ved å ikkje fokusere for einsidig på sjukefråværet at sjukefråværet verkeleg kan reduserast. Folk vert ikkje friskare av å heile tida få høyre at det er viktig å ikkje vere sjuk. Folk vert friskare av å arbeide på ein inkluderande arbeidsplass der det er rom for alle.